Οι δασμοί και η αλήθεια που κοστίζει: Ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό;
Η πρόσφατη μελέτη της Federal Reserve Bank of New York έρχεται να επαναφέρει στο προσκήνιο μια άβολη αλλά κρίσιμη αλήθεια: οι δασμοί, όσο «πατριωτικό» ή προστατευτικό μανδύα κι αν φορούν, καταλήγουν σε μεγάλο βαθμό να πληρώνονται από τους ίδιους τους πολίτες της χώρας που τους επιβάλλει.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου το 90% του κόστους των πρόσφατων αμερικανικών δασμών μετακυλίστηκε σε επιχειρήσεις και καταναλωτές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Με άλλα λόγια, ο εμπορικός «πόλεμος» δεν χρηματοδοτήθηκε από τους ξένους εξαγωγείς, αλλά από τα αμερικανικά νοικοκυριά.
Η πολιτική υπόσχεση και η οικονομική πραγματικότητα
Η επιβολή δασμών συχνά παρουσιάζεται ως μέσο πίεσης προς τρίτες χώρες: ένας τρόπος να τιμωρηθούν «αθέμιτες» εμπορικές πρακτικές, να ενισχυθεί η εγχώρια παραγωγή και να προστατευθούν θέσεις εργασίας. Το πολιτικό αφήγημα είναι απλό και ελκυστικό: «Θα πληρώσουν οι άλλοι».
Η οικονομική πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Ο δασμός είναι, στην ουσία του, ένας φόρος επί των εισαγωγών. Τον καταβάλλει η εταιρεία που εισάγει το προϊόν. Αν η εταιρεία δεν μπορεί να απορροφήσει το κόστος, το μετακυλίει στον επόμενο κρίκο της αλυσίδας — και τελικά στον τελικό καταναλωτή.
Η έρευνα της Fed επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί οικονομολόγοι υποστήριζαν ήδη από τους προηγούμενους εμπορικούς γύρους: σε αγορές όπου η ζήτηση παραμένει σχετικά ισχυρή και τα εναλλακτικά προϊόντα είναι περιορισμένα, το κόστος μεταφέρεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στις τιμές.
Πληθωρισμός, αγοραστική δύναμη και κοινωνικές επιπτώσεις
Η μετακύλιση του κόστους δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Μεταφράζεται σε ακριβότερα καταναλωτικά αγαθά, σε υψηλότερο κόστος για πρώτες ύλες και σε μειωμένα περιθώρια κέρδους για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Σε ένα περιβάλλον ήδη αυξημένων πληθωριστικών πιέσεων, οι δασμοί λειτουργούν ως πρόσθετος επιταχυντής τιμών. Το αποτέλεσμα είναι διπλό:
- Μείωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών.
- Πίεση στη νομισματική πολιτική, καθώς η κεντρική τράπεζα καλείται να αντιμετωπίσει δευτερογενείς πληθωριστικές επιπτώσεις.
Οι δασμοί, λοιπόν, μπορεί να έχουν γεωπολιτικό στόχο, αλλά η οικονομική τους επίπτωση είναι βαθιά εσωτερική.
Είναι οι δασμοί πάντα λανθασμένοι;
Η συζήτηση δεν είναι άσπρο-μαύρο. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η στρατηγική προστασία κρίσιμων κλάδων (π.χ. τεχνολογία, άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια) μπορεί να δικαιολογεί βραχυπρόθεσμο κόστος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο:
Υπάρχει σαφής στρατηγικός στόχος και μετρήσιμο όφελος που να υπερβαίνει το κόστος για τους πολίτες;
Αν οι δασμοί λειτουργούν απλώς ως πολιτικό σύνθημα χωρίς ουσιαστικό αναπτυξιακό αποτέλεσμα, τότε μετατρέπονται σε έναν έμμεσο φόρο που πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα.
Το πολιτικό μάθημα
Η μεγαλύτερη αξία της μελέτης της Federal Reserve Bank of New York δεν είναι απλώς το ποσοστό του 90%. Είναι ότι απογυμνώνει έναν ευρέως διαδεδομένο μύθο: ότι το κόστος των εμπορικών μέτρων μπορεί να «εξαχθεί» σε άλλες χώρες χωρίς εσωτερικές συνέπειες.
Η οικονομία είναι αλληλένδετη. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι παγκόσμιες. Και σε αυτό το περιβάλλον, οι πολιτικές αποφάσεις έχουν άμεσο και μετρήσιμο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών.
Η διαφάνεια και η ειλικρίνεια απέναντι στους ψηφοφόρους είναι κρίσιμες. Αν μια κυβέρνηση επιλέγει τους δασμούς ως εργαλείο πολιτικής, οφείλει να εξηγεί ξεκάθαρα:
Ποιος πληρώνει, γιατί πληρώνει και ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος.
Διότι, όπως δείχνουν τα στοιχεία, ο λογαριασμός — τελικά — δεν φεύγει ποτέ από το σπίτι.
