Η τηλεδιάσκεψη ηγετών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος είχε ως επίκεντρο, για ακόμη μια φορά, τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και καλώς, μίλησε για «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», για την ανάγκη σεβασμού των συνόρων και για την ενίσχυση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων. Θεμιτά, αναμενόμενα — και σίγουρα συμβατά με το επίσημο ευρωπαϊκό αφήγημα.
Όμως η πραγματικότητα της σύγκρουσης, τρία χρόνια μετά, είναι πολύ πιο περίπλοκη. Και η στάση των Ευρωπαίων ηγετών αποκαλύπτει μια ήπειρο που βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε γεωπολιτικές εξαρτήσεις, οικονομικές απώλειες και διχασμένες στρατηγικές.
Η Ευρώπη πληρώνει το κόστος ενός πολέμου που δεν ξεκίνησε η ίδια
Πριν τον Φεβρουάριο του 2022, η ευρωπαϊκή οικονομία στηριζόταν σε μια αμοιβαία επωφελή σχέση:
- Η Γερμανία και άλλες χώρες της ΕΕ εξασφάλιζαν φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία.
- Οι ρωσικοί υδρογονάνθρακες ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
- Η Ρωσία αξιοποιούσε οικονομικά τη θέση της χωρίς να έχει λόγο να διαταράξει αυτή την ισορροπία.
Το ενεργειακό, γεωοικονομικό αυτό μοντέλο δεν εξυπηρετούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ουάσινγκτον ανησυχούσε ότι η Γερμανία —η καρδιά της ΕΕ— γινόταν ενεργειακά εξαρτημένη από τη Μόσχα, κάτι που σταδιακά θα περιόριζε την αμερικανική επιρροή στην Ευρώπη.
Η ένταση στην Ουκρανία, η μακροχρόνια διεύρυνση του ΝΑΤΟ και ο ανταγωνισμός Ουάσινγκτον–Μόσχας κλιμακώθηκαν μέχρι το σημείο που η σύγκρουση έγινε αναπόφευκτη.
Μπορεί κανείς να διαφωνήσει με αυτή την ανάγνωση. Δεν μπορεί όμως να παραβλέψει το γεγονός ότι:
- η Ρωσία έχασε αγορές,
- η Ευρώπη έχασε φθηνή ενέργεια,
- και οι ΗΠΑ —εν μέσω κρίσης— έγιναν ο βασικός ενεργειακός προμηθευτής της ΕΕ.
Ανεξάρτητα από την οπτική του καθενός, το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα πιο εξαρτημένη από ποτέ.
Η τηλεδιάσκεψη του ΕΛΚ ως σύμπτωμα της ευρωπαϊκής σύγχυσης
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επαναλαμβάνουν τις ίδιες δηλώσεις για «ενότητα» και «στήριξη», την ώρα που:
- το πεδίο του πολέμου δείχνει αδιέξοδο,
- ο Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ φέρνει μια γραμμή που διαψεύδει όσα οι Ευρωπαίοι υποστήριζαν επί χρόνια,
- οι κοινωνίες στην ΕΕ δείχνουν κόπωση και καχυποψία.
Η συμμετοχή Μητσοτάκη στην τηλεδιάσκεψη είχε σαφώς τον τόνο της ευρωπαϊκής ορθοδοξίας: στήριξη, σύνορα, διαρκής ειρήνη.
Αλλά η απουσία σαφών προτάσεων ειρήνευσης, η έλλειψη πρωτοβουλιών από ευρωπαϊκής πλευράς και η σχεδόν απόλυτη ευθυγράμμιση με τις αμερικανικές προτεραιότητες αποτυπώνουν το ουσιαστικό πρόβλημα:
Η Ευρώπη μιλά για ειρήνη, αλλά δεν μπορεί να την επιβάλει — ούτε καν να την διαμορφώσει.
Η ειρήνη απαιτεί ρεαλισμό, όχι θεωρητικά μανιφέστα
Ρεαλιστική ειρήνη σημαίνει αναγνώριση των πραγματικών δεδομένων:
- Ο πόλεμος δεν τελειώνει με συνθήματα.
Η σύγκρουση είναι πλέον φθοράς, με τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος. - Η Ουκρανία χρειάζεται ασφάλεια και εγγυήσεις, όχι μόνο εξοπλισμούς.
Κανένα κράτος δεν μπορεί να ζει επ’ αόριστον σε κατάσταση ανεξέλεγκτου κινδύνου. - Η Ρωσία δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τον χάρτη.
Όποια ειρήνη και αν υπάρξει, πρέπει να λάβει υπόψη τη γεωπολιτική πραγματικότητα — όσο κι αν αυτό δυσαρεστεί κάποιους. - Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να χαράξει δική της στρατηγική.
Όσο παραμένει δέσμια αμερικανικών προτεραιοτήτων, θα πληρώνει το κόστος ξένων επιλογών.
Μια Ευρώπη που ξαναβρίσκει τον εαυτό της
Το κρίσιμο είναι ότι:
- Η Ευρώπη δεν έχει ενιαία φωνή.
- Δεν έχει πειστικό σχέδιο για ειρήνη.
- Δεν διαθέτει αυτονομία στην εξωτερική της πολιτική.
Και χωρίς αυτά, οι δηλώσεις περί «διαρκούς ειρήνης» γίνονται περισσότερο ευχές παρά στρατηγική.
Μια πραγματικά ευρωπαϊκή προσέγγιση θα έπρεπε να αναζητήσει:
- Επιβεβαίωση της ασφάλειας της Ουκρανίας,
- καθορισμό νέας, ρεαλιστικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ευρώπη,
- εξομάλυνση σχέσεων Ρωσίας–ΕΕ όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες,
- ενεργειακή αυτονομία, ώστε να μην είμαστε «όμηροι» κανενός.
Η ειρήνη δεν είναι σύνθημα — είναι στρατηγική
Η τηλεδιάσκεψη του ΕΛΚ έδειξε ένα πράγμα: ότι η Ευρώπη μιλά πολύ, αλλά ενεργεί λίγο.
Και όσο οι ευρωπαίοι ηγέτες ανακυκλώνουν φράσεις που δεν συνοδεύονται από ρεαλιστικό σχέδιο, τόσο η ήπειρος θα παραμένει παθητικός θεατής ενός πολέμου που την πλήττει βαθιά.
Η ειρήνη στην Ουκρανία θα έρθει μόνο όταν Ευρώπη και ΗΠΑ αποφασίσουν να προχωρήσουν σε πραγματικές διαπραγματεύσεις, που να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο το δίκαιο, αλλά και το εφικτό.
Και τότε —και μόνο τότε— οι δηλώσεις περί «δίκαιης και διαρκούς ειρήνης» θα αποκτήσουν ουσιαστικό περιεχόμενο.
