Την ώρα που η ελληνική αγορά εργασίας επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη και τις διαρθρωτικές αδυναμίες της, μια ιδιαίτερα ευάλωτη κατηγορία εργαζομένων βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα οξύ αδιέξοδο: οι άνεργοι και εργαζόμενοι ηλικίας 55 έως 67 ετών, που συμμετέχουν σε προγράμματα απασχόλησης της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς εργασία λίγο πριν τη συνταξιοδότηση.
Ο ρόλος του προγράμματος 55–67
Το πρόγραμμα απασχόλησης ανέργων 55+ αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια ένα βασικό «δίχτυ ασφαλείας» για χιλιάδες πολίτες. Στόχος του είναι η ένταξη ή επανένταξη ανέργων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας, κυρίως μέσω θέσεων στον δημόσιο τομέα, καλύπτοντας έως και το 75% του μισθολογικού κόστους .
Η σημασία του είναι διπλή:
- Από τη μία, στηρίζει τη λειτουργία δήμων και δημόσιων υπηρεσιών που αντιμετωπίζουν σοβαρή υποστελέχωση.
- Από την άλλη, δίνει τη δυνατότητα σε εργαζόμενους κοντά στη σύνταξη να συμπληρώσουν τα απαραίτητα ένσημα για θεμελίωση δικαιώματος.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση θεωρεί το πρόγραμμα κρίσιμο για την κοινωνική συνοχή και τη λειτουργικότητά της .
Το πρόβλημα: λήξη συμβάσεων και αβεβαιότητα
Ωστόσο, η προσωρινή φύση των συμβάσεων δημιουργεί ένα μόνιμο καθεστώς ανασφάλειας. Η διάρκεια του προγράμματος είναι συνήθως 12 μήνες με δυνατότητα επέκτασης για άλλους 12 . Όταν όμως οι παρατάσεις δεν διασφαλίζονται εγκαίρως, χιλιάδες εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανεργία.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο καθώς πολλοί από αυτούς δεν έχουν συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης για σύνταξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, νέα προγράμματα (όπως αυτό για 1.500 θέσεις στον τομέα υγείας) επιχειρούν να καλύψουν το κενό, ακριβώς για να διευκολύνουν τη συμπλήρωση ενσήμων .
Παρά ταύτα, τα νέα αυτά μέτρα δεν επαρκούν για να απορροφήσουν το σύνολο των ωφελούμενων.
Κοινωνικές και εργασιακές επιπτώσεις
Η πιθανή διακοπή ή μη επέκταση του προγράμματος δεν αφορά μόνο τους ίδιους τους εργαζόμενους. Οι συνέπειες είναι ευρύτερες:
- Κίνδυνος φτώχειας πριν τη σύνταξη: Άτομα άνω των 60 ετών δύσκολα επανεντάσσονται στην αγορά εργασίας.
- Υποβάθμιση υπηρεσιών: Δημόσιες υπηρεσίες και δήμοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στους εργαζόμενους του προγράμματος.
- Δημοσιονομική πίεση: Η ανεργία αυτής της ηλικιακής ομάδας επιβαρύνει τα ασφαλιστικά ταμεία και τα επιδόματα.
Ενδεικτικό της εξάρτησης του δημόσιου τομέα από συμβασιούχους είναι ότι σε άλλες υπηρεσίες, όπως η ΔΥΠΑ, έως και το 30% του προσωπικού κινδυνεύει να αποχωρήσει αν δεν υπάρξουν παρατάσεις .
Πολιτική διάσταση και αιτήματα
Το ζήτημα έχει ήδη λάβει πολιτικές διαστάσεις, με εργαζόμενους και φορείς να ζητούν:
- άμεση παράταση των συμβάσεων,
- μόνιμες λύσεις απασχόλησης για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους,
- ειδικές ρυθμίσεις για όσους βρίσκονται κοντά στη σύνταξη.
Η πίεση προς την κυβέρνηση αυξάνεται, καθώς το θέμα συνδέεται όχι μόνο με την αγορά εργασίας, αλλά και με το ασφαλιστικό σύστημα.
Ένα κρίσιμο σταυροδρόμι
Το πρόγραμμα 55–67 αποδεικνύεται τελικά κάτι περισσότερο από ένα απλό εργαλείο απασχόλησης: αποτελεί κρίσιμο μηχανισμό κοινωνικής προστασίας για μια γενιά εργαζομένων που κινδυνεύει να βρεθεί «ανάμεσα» — χωρίς εργασία αλλά και χωρίς σύνταξη.
Η εξέλιξή του τους επόμενους μήνες θα κρίνει αν η πολιτεία θα καταφέρει να γεφυρώσει αυτό το κενό ή αν χιλιάδες άνθρωποι θα βρεθούν, κυριολεκτικά, στο δρόμο λίγο πριν το τέλος του εργασιακού τους βίου.
