Μητσοτάκης και Κουτσούμπας εκφράζουν, περισσότερο ίσως από οποιοδήποτε άλλο πολιτικό δίπολο σήμερα, δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την οικονομία, το κράτος και τελικά την ίδια την κοινωνία.
Η ελληνική λαϊκή σοφία έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να συμπυκνώνει σε λίγες λέξεις ολόκληρες πολιτικές και κοινωνικές συζητήσεις. «Ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς», λέει η παροιμία. Με άλλα λόγια: κάποια στιγμή πρέπει να ξεκαθαρίζουμε τι πιστεύουμε, τι επιλέγουμε και προς ποια κατεύθυνση θέλουμε να κινηθούμε.
Ίσως αυτή η παλιά φράση να περιγράφει καλύτερα από πολλές περίπλοκες πολιτικές αναλύσεις μια ουσιαστική ιδεολογική αντιπαράθεση που υπάρχει και σήμερα στην Ελλάδα.
Όχι επειδή στο ελληνικό πολιτικό σύστημα υπάρχουν μόνο δύο κόμματα. Προφανώς υπάρχουν περισσότερα, με διαφορετικές αποχρώσεις, ιστορικές καταβολές και πολιτικές προτάσεις. Ούτε επειδή όλες οι πολιτικές επιλογές μπορούν να χωρέσουν μηχανικά σε δύο κουτάκια.
Αν όμως αναζητήσουμε τους δύο πιο καθαρούς πόλους ως προς την οργάνωση της οικονομίας, τότε η εικόνα γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η αντίληψη που δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιδιωτική πρωτοβουλία, στις επενδύσεις, στον ανταγωνισμό και γενικότερα στην οικονομία της αγοράς.
Στη σημερινή Ελλάδα ο ισχυρότερος πολιτικός εκφραστής αυτής της κατεύθυνσης είναι ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Νέα Δημοκρατία.
Από την άλλη πλευρά βρίσκεται η κομμουνιστική αντίληψη του ΚΚΕ: κοινωνικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής, κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας και εργατική-λαϊκή εξουσία.
Και ο πλέον αναγνωρίσιμος πολιτικός εκφραστής αυτής της πρότασης είναι ο Γενικός Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας.
Δύο διαφορετικές αφετηρίες
Η διαφορά δεν αφορά απλώς το αν ένας φορολογικός συντελεστής πρέπει να είναι λίγο μεγαλύτερος ή λίγο μικρότερος.
Ούτε αν μία συγκεκριμένη επιχείρηση πρέπει να βρίσκεται υπό δημόσιο ή ιδιωτικό έλεγχο.
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται βαθύτερα:
Ποιος πρέπει να έχει τον κύριο ρόλο στην παραγωγή και στην κατανομή του πλούτου;
Στη φιλελεύθερη οικονομική αντίληψη, η ιδιωτική οικονομία αποτελεί την κύρια κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης.
Η επιχειρηματικότητα, οι επενδύσεις και ο ανταγωνισμός θεωρούνται βασικοί μηχανισμοί για την παραγωγή πλούτου και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Το κράτος, από την πλευρά του, καλείται να διαμορφώνει κανόνες, να εξασφαλίζει τη νομιμότητα και τον ανταγωνισμό, να παρέχει βασικά δημόσια αγαθά και να προστατεύει όσους έχουν ανάγκη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επανειλημμένα τοποθετήσει την ιδιωτική πρωτοβουλία, τις επενδύσεις και την ανταγωνιστικότητα στον πυρήνα της αναπτυξιακής του αντίληψης, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ένα κράτος που εξαφανίζεται και αφήνει τα πάντα ανεξέλεγκτα στην αγορά, απεναντίας θέτει τα πλαίσια μέσα στα οποία κινείται η αγορά και διορθώνει τις στρεβλώσεις.
Στην κομμουνιστική αντίληψη του ΚΚΕ, η αφετηρία είναι διαφορετική.
Το πρόβλημα εντοπίζεται ακριβώς στην ιδιωτική ιδιοκτησία των συγκεντρωμένων μέσων παραγωγής και στην παραγωγή με βασικό κριτήριο το επιχειρηματικό κέρδος.
Η απάντηση που προτείνεται είναι η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας με κριτήριο, σύμφωνα με το ΚΚΕ, την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών.
Ο Δημήτρης Κουτσούμπας και το ΚΚΕ το λένε χωρίς περιστροφές: η εναλλακτική πρόταση είναι ο σοσιαλισμός.
Και αυτή ακριβώς η καθαρότητα των δύο διαφορετικών προσεγγίσεων έχει πολιτικό ενδιαφέρον
Μητσοτάκης και Κουτσούμπας: δύο καθαρές πολιτικές ταυτότητες
Μπορεί κάποιος να συμφωνεί ή να διαφωνεί έντονα και με τους δύο.
Όμως δύσκολα μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν είναι απολύτως συνεπείς στα προτάγματα των ιδεολογιών που εκφράζουν.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τοποθετεί την ιδιωτική πρωτοβουλία, τις επενδύσεις και μια ανταγωνιστική οικονομία στον πυρήνα της αναπτυξιακής του αντίληψης.
Ο Δημήτρης Κουτσούμπας, από την άλλη πλευρά, δεν ζητά απλώς ένα μεγαλύτερο κοινωνικό κράτος μέσα στην υπάρχουσα οικονομία της αγοράς.
Το ΚΚΕ αμφισβητεί την ίδια τη βάση του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της οικονομίας και προτείνει διαφορετικό μοντέλο ιδιοκτησίας και παραγωγής.
Εδώ βρίσκεται και η πραγματική ιδεολογική απόσταση.
Δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης του ίδιου οικονομικού συστήματος.
Πρόκειται, στην καθαρότερη εκδοχή της αντιπαράθεσης, για δύο διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο θεμελιώδες ερώτημα:
Ποιος πρέπει να αποφασίζει για την οικονομία και με ποιο κριτήριο;
Η αγορά και η ιδιωτική πρωτοβουλία ή ο κοινωνικός έλεγχος και ο κεντρικός σχεδιασμός;
Η ιδιωτική ιδιοκτησία και το επιχειρηματικό κέρδος ως κινητήριος μηχανισμός ή η κοινωνικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής και ο σχεδιασμός με βάση τις κοινωνικές ανάγκες;
Και τα υπόλοιπα κόμματα;
Εδώ ακριβώς αρχίζει μια δεύτερη ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους υπάρχει ένας μεγάλος πολιτικός χώρος.
Κόμματα της Κεντροαριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας και άλλων πολιτικών ρευμάτων αποδέχονται, σε διαφορετικό βαθμό, την οικονομία της αγοράς, αλλά ταυτόχρονα ζητούν ισχυρότερη κρατική παρέμβαση, μεγαλύτερη αναδιανομή του εισοδήματος, ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες και περισσότερη κοινωνική προστασία.
Γι’ αυτό και θα ήταν υπεραπλούστευση να ισχυριστεί κανείς ότι στην Ελλάδα υπάρχουν μόνο δύο πολιτικές επιλογές.
Υπάρχουν όμως δύο ιδιαίτερα καθαροί ιδεολογικοί πόλοι πάνω σε έναν συγκεκριμένο οικονομικό άξονα.
Δύο δρόμοι, δύο διαφορετικές φιλοσοφίες
Και εδώ ίσως βρίσκεται το βαθύτερο νόημα της παροιμίας.
Δεν χρειάζεται να παρουσιάσουμε τη μία πλευρά ως φωτεινή και την άλλη ως σκοτεινή.
Ούτε τη μία ως σύγχρονη και την άλλη ως ξεπερασμένη.
Αυτή την κρίση πρέπει να την κάνει ο ίδιος ο πολίτης.
Η ουσία βρίσκεται αλλού.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς μπορεί να οργανωθεί μια κοινωνία.
Η μία πιστεύει περισσότερο στη δύναμη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, της επιχειρηματικότητας, του ανταγωνισμού, των επενδύσεων και της οικονομίας της αγοράς, με το κράτος να διατηρεί ρυθμιστικό, αναπτυξιακό και κοινωνικό ρόλο.
Η άλλη πιστεύει ότι οι βασικές παραγωγικές δυνάμεις πρέπει να περάσουν στην κοινωνική ιδιοκτησία και ότι η οικονομία πρέπει να σχεδιάζεται κεντρικά με κριτήριο τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι το ιδιωτικό κέρδος.
Αυτές είναι δύο διαφορετικές πολιτικές φιλοσοφίες.
Και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να παρουσιάζονται με καθαρότητα και χωρίς καρικατούρες.
Η πολιτική χρειάζεται καθαρές κουβέντες:
Ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς
