Γράφει ο Κώστας Πορτοκάλης
Ένας φόρος τιμής στους ανθρώπους του καθημερινού μόχθου, που κρατούν ζωντανή την οικονομία, στηρίζουν την κοινωνία, δημιουργούν θέσεις εργασίας και αποδεικνύουν ότι το πραγματικό μεγαλείο της επιχειρηματικότητας δεν μετριέται μόνο με το μέγεθος μιας επιχείρησης, αλλά με την αξία της προσφοράς της.
Η μεγάλη Ελλάδα των μικρών επιχειρήσεων
Υπάρχει μια Ελλάδα που ξυπνά πριν ακόμη χαράξει. Μια Ελλάδα που σηκώνει καθημερινά τα ρολά των καταστημάτων της, ανάβει τα φώτα των εργαστηρίων της, ανοίγει τις πόρτες των μικρών επιχειρήσεών της και ξεκινά έναν ακόμη αγώνα δημιουργίας, ευθύνης και αξιοπρέπειας.
Είναι η Ελλάδα του μικρού εμπόρου, του επαγγελματία, του βιοτέχνη, του τεχνίτη, του οικογενειακού επιχειρηματία. Του ανθρώπου που επενδύει τις οικονομίες του, τον χρόνο του, τις γνώσεις του και πολλές φορές ολόκληρη τη ζωή του σε μια μικρή ή πολύ μικρή επιχείρηση.
Είναι οι άνθρωποι που δεν βρίσκονται συνήθως στα πρωτοσέλιδα της οικονομικής επικαιρότητας. Δεν ανακοινώνουν επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων. Δεν διαθέτουν μεγάλους επικοινωνιακούς μηχανισμούς ούτε ισχυρά επιτελεία συμβούλων.
Διαθέτουν, όμως, κάτι εξίσου πολύτιμο: την προσωπική τους εργασία, το πείσμα τους, την αξιοπρέπειά τους και την ακλόνητη πίστη ότι με τον καθημερινό μόχθο μπορούν να δημιουργήσουν ένα καλύτερο αύριο.
Αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.
Και ίσως έχει έρθει η ώρα να ειπωθεί με τη μεγαλύτερη δυνατή καθαρότητα:
Η μικρή επιχείρηση δεν είναι μια μικρή υπόθεση. Είναι μια μεγάλη εθνική, οικονομική και κοινωνική υπόθεση.
Η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας
Η σημασία των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς μια συναισθηματική διαπίστωση. Είναι μια οικονομική πραγματικότητα που αποτυπώνεται και στα ευρωπαϊκά στατιστικά δεδομένα.
Η ελληνική επιχειρηματικότητα χαρακτηρίζεται από την εξαιρετικά μεγάλη παρουσία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων της μη χρηματοπιστωτικής επιχειρηματικής οικονομίας.
Ιδιαίτερα οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, εκείνες που απασχολούν λιγότερους από δέκα εργαζομένους, έχουν καθοριστική παρουσία στην παραγωγική και εμπορική δραστηριότητα της χώρας.
Πίσω από αυτή την πραγματικότητα βρίσκονται χιλιάδες διαφορετικές ιστορίες: οικογενειακά καταστήματα, μικρά εργαστήρια, τεχνικές επιχειρήσεις, επιχειρήσεις εστίασης, τοπικές υπηρεσίες, μικρές μονάδες μεταποίησης, εμπορικές δραστηριότητες και επαγγελματίες που καλύπτουν καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Κάθε μία από αυτές τις επιχειρήσεις μπορεί να έχει περιορισμένο μέγεθος. Όλες μαζί, όμως, συγκροτούν έναν τεράστιο παραγωγικό και κοινωνικό ιστό.
Παράγουν εισόδημα, πραγματοποιούν επενδύσεις, καταβάλλουν φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, δημιουργούν οικονομικές συναλλαγές και στηρίζουν την κατανάλωση.
Κυρίως, κρατούν την οικονομική δραστηριότητα ζωντανή σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας.
Από τα μεγάλα αστικά κέντρα μέχρι την πιο απομακρυσμένη κωμόπολη, από τις τουριστικές περιοχές μέχρι τα χωριά της ελληνικής περιφέρειας, η μικρή επιχείρηση αποτελεί συχνά τον πιο σταθερό σύνδεσμο ανάμεσα στην οικονομία και την καθημερινή ζωή.
Χωρίς αυτήν, η ελληνική οικονομία θα ήταν φτωχότερη, λιγότερο πολυδιάστατη και περισσότερο συγκεντρωμένη.
Πίσω από κάθε μικρή επιχείρηση υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες και όνειρα
Η μικρή επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο οικονομικά μεγέθη, ισολογισμοί και φορολογικές δηλώσεις.
Είναι πρωτίστως ανθρώπινες ζωές.
Πίσω από μια μικρή επιχείρηση υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που τόλμησε να δημιουργήσει κάτι δικό του. Που ανέλαβε το ρίσκο της αποτυχίας. Που εργάστηκε αμέτρητες ώρες, θυσίασε προσωπικό χρόνο και ανέλαβε υποχρεώσεις πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που μπορεί να φανταστεί κάποιος που δεν έχει βρεθεί ποτέ στη θέση του.
Υπάρχει ο επαγγελματίας που ανησυχεί αν θα μπορέσει να καλύψει τη μισθοδοσία. Ο καταστηματάρχης που σκέφτεται πώς θα πληρώσει το ενοίκιο, το ηλεκτρικό ρεύμα, τις ασφαλιστικές εισφορές και τους προμηθευτές του. Ο βιοτέχνης που αγωνίζεται να διατηρήσει την παραγωγή του. Ο νέος επιχειρηματίας που προσπαθεί να μετατρέψει μια ιδέα σε βιώσιμη δραστηριότητα.
Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη.
Η περηφάνια της δημιουργίας.
Η ικανοποίηση του ανθρώπου που βλέπει την προσπάθειά του να αποκτά υπόσταση, που εξυπηρετεί με συνέπεια τους πελάτες του, που προσφέρει ποιοτικές υπηρεσίες, που κερδίζει την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας.
Αυτός ο άνθρωπος δεν ζητά προνόμια. Ζητά τη δυνατότητα να εργαστεί, να δημιουργήσει, να ανταγωνιστεί με δίκαιους όρους και να ζήσει με αξιοπρέπεια από τον κόπο του.
Και αυτό είναι ένα αίτημα βαθιά κοινωνικό, βαθιά παραγωγικό και βαθιά δίκαιο.
Οι μικρές επιχειρήσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας και κρατούν όρθιες οικογένειες
Η συμβολή των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων στην απασχόληση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους η στήριξή τους πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής πολιτικής.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα προσφέρουν την πλειονότητα των θέσεων εργασίας στη μη χρηματοπιστωτική επιχειρηματική οικονομία.
Αυτό σημαίνει ότι η καθημερινή λειτουργία τους συνδέεται άμεσα με την οικονομική ασφάλεια ενός τεράστιου αριθμού εργαζομένων και οικογενειών.
Ένας μικρός επιχειρηματίας που απασχολεί τρεις, πέντε ή οκτώ εργαζομένους μπορεί να μη θεωρείται μεγάλος εργοδότης με τα κριτήρια των οικονομικών αναλύσεων.
Για τις οικογένειες, όμως, αυτών των εργαζομένων, η επιχείρησή του είναι εξαιρετικά σημαντική.
Είναι ο μισθός που πληρώνει τις καθημερινές ανάγκες. Είναι η δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να αποκτήσει επαγγελματική εμπειρία. Είναι η προοπτική ενός εργαζομένου να παραμείνει στον τόπο του. Είναι η οικονομική σταθερότητα ενός νοικοκυριού.
Μια επιχείρηση μπορεί να είναι μικρή στα χαρτιά, αλλά τεράστια στη ζωή των ανθρώπων που στηρίζει.
Αυτή είναι η πραγματική κοινωνική διάσταση της μικρής επιχειρηματικότητας.
Κάθε θέση εργασίας που διατηρείται, κάθε νέος εργαζόμενος που προσλαμβάνεται, κάθε επιχείρηση που καταφέρνει να επιβιώσει και να αναπτυχθεί αποτελεί μια μικρή νίκη για την κοινωνία και την εθνική οικονομία.
Η μικρή επιχείρηση κρατά ζωντανή την ελληνική περιφέρεια
Αν υπάρχει ένας χώρος όπου η αξία της μικρής επιχειρηματικότητας γίνεται ακόμη πιο εμφανής, αυτός είναι η ελληνική περιφέρεια.
Σε πολλές μικρές πόλεις και χωριά, οι τοπικές επιχειρήσεις δεν αποτελούν απλώς εμπορικές δραστηριότητες. Αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής ζωής.
Το παντοπωλείο, ο φούρνος, το μικρό καφενείο, το συνεργείο, το εργαστήριο, το κατάστημα της γειτονιάς, η οικογενειακή επιχείρηση που περνά από γενιά σε γενιά συνθέτουν την καθημερινότητα ενός τόπου.
Όταν μια τέτοια επιχείρηση κλείνει, δεν χάνεται μόνο μια οικονομική μονάδα.
Χάνεται ένα σημείο εξυπηρέτησης, ένας χώρος ανθρώπινης επαφής, μια πηγή τοπικού εισοδήματος, ενδεχομένως και ένας λόγος για να παραμείνουν νέοι άνθρωποι στην περιοχή.
Αντίθετα, όταν οι μικρές επιχειρήσεις ευημερούν, δημιουργούν συνθήκες κοινωνικής συνοχής και τοπικής ανάπτυξης.
Στηρίζουν άλλους επαγγελματίες, συνεργάζονται με τοπικούς προμηθευτές, ενισχύουν την κυκλοφορία του χρήματος μέσα στην κοινότητα και συμβάλλουν στη διατήρηση της οικονομικής ζωής.
Η αποκέντρωση, η περιφερειακή ανάπτυξη και η αντιμετώπιση της ερήμωσης της υπαίθρου δεν μπορούν να επιτευχθούν μόνο με μεγάλες εξαγγελίες.
Χρειάζονται βιώσιμες μικρές επιχειρήσεις.
Χρειάζονται ανθρώπους που θα μπορούν να δημιουργούν και να εργάζονται στον τόπο όπου γεννήθηκαν ή επέλεξαν να ζήσουν.
Γιατί όπου σβήνει η μικρή επιχειρηματικότητα, κινδυνεύει να σβήσει και ένα κομμάτι της ζωής της τοπικής κοινωνίας.
Οι άνθρωποι που άντεξαν στις κρίσεις
Η ελληνική μικρή επιχειρηματικότητα έχει περάσει μέσα από εξαιρετικά δύσκολες δοκιμασίες.
Η μακρόχρονη οικονομική κρίση, η περιορισμένη ρευστότητα, η μείωση της αγοραστικής δύναμης, η πανδημία, οι ανατιμήσεις στην ενέργεια, οι πληθωριστικές πιέσεις και η αύξηση του λειτουργικού κόστους δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον.
Πολλές επιχειρήσεις δεν κατάφεραν να αντέξουν. Πίσω από κάθε λουκέτο υπήρξαν πραγματικές απώλειες, οικονομικές δυσκολίες και ανθρώπινες απογοητεύσεις.
Πολλές άλλες, όμως, στάθηκαν όρθιες.
Οι ιδιοκτήτες τους περιόρισαν προσωπικές δαπάνες, αναζήτησαν νέους τρόπους λειτουργίας, προσαρμόστηκαν στις τεχνολογικές αλλαγές, αναδιοργάνωσαν τις δραστηριότητές τους και συνέχισαν να εργάζονται.
Δεν είναι ανάγκη να εξιδανικεύσουμε τις δυσκολίες τους για να αναγνωρίσουμε το μέγεθος της προσπάθειάς τους.
Αρκεί να κατανοήσουμε τι σημαίνει να αναλαμβάνεις κάθε πρωί την ευθύνη μιας επιχείρησης, χωρίς να γνωρίζεις με βεβαιότητα τι θα φέρει ο επόμενος μήνας.
Η ανθεκτικότητα αυτών των ανθρώπων αποτελεί ένα πολύτιμο κεφάλαιο για την ελληνική οικονομία.
Και αυτή η ανθεκτικότητα αξίζει σεβασμό, αναγνώριση και ουσιαστική υποστήριξη.
Το κράτος οφείλει να αντιμετωπίζει τον μικρό επιχειρηματία ως πολύτιμο συνεργάτη
Μια χώρα που αναγνωρίζει τη σημασία της μικρής επιχειρηματικότητας δεν αρκεί να την επαινεί σε επετειακές ομιλίες και δημόσιες δηλώσεις.
Οφείλει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να μπορεί να επιβιώνει, να επενδύει και να αναπτύσσεται.
Η στήριξη των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια περιστασιακή παροχή ή ως πράξη κρατικής γενναιοδωρίας.
Αποτελεί αναπτυξιακή επιλογή με ουσιαστικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκρισμα.
Χρειάζεται ένα φορολογικό περιβάλλον σταθερό, κατανοητό και δίκαιο. Ένα ασφαλιστικό σύστημα που δεν μετατρέπει τις υποχρεώσεις σε δυσβάστακτο βάρος. Μια δημόσια διοίκηση που εξυπηρετεί αντί να εξαντλεί τον επιχειρηματία σε πολύπλοκες διαδικασίες.
Χρειάζεται πραγματική πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν μεγάλα κεφάλαια ή ισχυρές τραπεζικές εξασφαλίσεις.
Χρειάζονται προγράμματα εκσυγχρονισμού, ψηφιακής αναβάθμισης, ενεργειακής εξοικονόμησης και κατάρτισης, σχεδιασμένα με βάση τις πραγματικές δυνατότητες των μικρών επιχειρήσεων.
Χρειάζεται, επίσης, ουσιαστική αντιμετώπιση του αθέμιτου ανταγωνισμού, των αδικαιολόγητων διοικητικών επιβαρύνσεων και των εμποδίων που δυσκολεύουν την υγιή επιχειρηματικότητα.
Κυρίως, χρειάζεται μια αλλαγή αντίληψης.
Ο μικρός επιχειρηματίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται συλλήβδην με καχυποψία ούτε να θεωρείται εκ προοιμίου προνομιούχος επειδή διατηρεί μια επιχείρηση.
Όπως κάθε οικονομική δραστηριότητα, οφείλει να λειτουργεί με διαφάνεια, φορολογική συνέπεια, σεβασμό στην εργατική νομοθεσία και υπευθυνότητα απέναντι στον καταναλωτή.
Αλλά ταυτόχρονα δικαιούται ένα κράτος που αναγνωρίζει τη συνεισφορά του, κατανοεί τις δυσκολίες του και δεν τον τιμωρεί για το μικρό μέγεθος της επιχείρησής του.
Το ζητούμενο δεν είναι ένα κράτος που χαρίζει. Είναι ένα κράτος που σέβεται, διευκολύνει, προστατεύει τον υγιή ανταγωνισμό και δίνει πραγματικές ευκαιρίες.
Και η κοινωνία έχει ευθύνη απέναντι στη μικρή επιχείρηση
Η στήριξη της μικρής επιχειρηματικότητας δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη της Πολιτείας.
Αφορά και την ίδια την κοινωνία.
Κάθε καταναλωτική επιλογή έχει, σε κάποιον βαθμό, και οικονομικές συνέπειες για τον τόπο μας.
Όταν επιλέγουμε ένα μικρό κατάστημα, όταν εμπιστευόμαστε έναν τοπικό επαγγελματία, όταν στηρίζουμε μια οικογενειακή επιχείρηση που προσφέρει ποιότητα, συνέπεια και δίκαιες τιμές, συμβάλλουμε στη διατήρηση της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.
Δεν σημαίνει ότι ο πολίτης πρέπει να αγοράζει χωρίς κριτήρια ή να επιβαρύνεται οικονομικά από υποχρέωση.
Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να αναγνωρίζουμε την προστιθέμενη αξία της μικρής επιχείρησης: την προσωπική εξυπηρέτηση, την εμπιστοσύνη, την ανθρώπινη σχέση, τη γνώση του πελάτη και τη δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας.
Ο μικρός επιχειρηματίας δεν είναι ένας απρόσωπος οικονομικός παράγοντας.
Είναι συχνά ο γείτονάς μας, ο φίλος μας, ο άνθρωπος που γνωρίζουμε με το μικρό του όνομα.
Είναι εκείνος που συμμετέχει στις δραστηριότητες της κοινότητας, που στηρίζει τοπικές πρωτοβουλίες, που βρίσκεται κοντά στις ανάγκες των συμπολιτών του.
Η σχέση αυτή έχει μια αξία που δεν μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως σε κανέναν οικονομικό δείκτη.
Η μικρή επιχειρηματικότητα χρειάζεται μέλλον, όχι μόνο επιβίωση
Ο σεβασμός προς τους μικρούς επιχειρηματίες δεν πρέπει να περιορίζεται στην αναγνώριση των θυσιών τους.
Πρέπει να συνοδεύεται από ένα σύγχρονο αναπτυξιακό όραμα.
Η ελληνική μικρή επιχείρηση μπορεί να γίνει πιο παραγωγική, πιο εξωστρεφής, πιο καινοτόμος και περισσότερο ανταγωνιστική.
Μπορεί να αξιοποιήσει τις ψηφιακές τεχνολογίες, να δημιουργήσει συνεργατικά δίκτυα, να αναβαθμίσει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες της και να αποκτήσει πρόσβαση σε νέες αγορές.
Μπορεί να αποτελέσει πεδίο δημιουργίας για νέους ανθρώπους που διαθέτουν γνώσεις, ιδέες και διάθεση για εργασία.
Μπορεί να συνδέσει την ελληνική παράδοση με τη σύγχρονη καινοτομία, την τοπική παραγωγή με τη διεθνή αγορά, την προσωπική επιχειρηματική πρωτοβουλία με τη συλλογική πρόοδο.
Αυτό, όμως, απαιτεί επενδύσεις στη γνώση, στις δεξιότητες, στην τεχνολογία και στην επιχειρηματική συνεργασία.
Απαιτεί και μια οικονομική πολιτική που δεν θα θεωρεί τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων μοναδικό κριτήριο επιτυχίας, αλλά θα επιδιώκει την αύξηση της παραγωγικότητας, της βιωσιμότητας και της ποιότητας των θέσεων εργασίας.
Η Ελλάδα χρειάζεται μεγάλες επενδύσεις και ισχυρές μεγάλες επιχειρήσεις. Χρειάζεται, όμως, εξίσου ένα υγιές, δυναμικό και ανθεκτικό οικοσύστημα μικρών επιχειρήσεων.
Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Αντιθέτως, μια ισορροπημένη οικονομία χρειάζεται επιχειρήσεις διαφορετικών μεγεθών, που λειτουργούν συμπληρωματικά και δημιουργούν ευκαιρίες για περισσότερους ανθρώπους.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στους ανθρώπους που δεν εγκαταλείπουν
Αξίζει, λοιπόν, να σταθούμε για λίγο μπροστά σε αυτούς τους ανθρώπους.
Στον μικρό έμπορο που ανοίγει το κατάστημά του ακόμη και όταν η αγορά είναι δύσκολη.
Στον βιοτέχνη που επιμένει να παράγει.
Στον επαγγελματία που προσπαθεί να κρατήσει την επιχείρησή του συνεπή απέναντι στους εργαζομένους, στους πελάτες και στις υποχρεώσεις της.
Στην οικογένεια που εργάζεται μαζί, μοιράζεται αγωνίες και θυσίες, αλλά και τη χαρά της δημιουργίας.
Στον νέο άνθρωπο που αποφασίζει να επιχειρήσει στην Ελλάδα, παρά τις δυσκολίες και την αβεβαιότητα.
Στη γυναίκα επιχειρηματία που συνδυάζει επαγγελματικές και οικογενειακές ευθύνες, δημιουργώντας τη δική της οικονομική προοπτική.
Σε όλους εκείνους που επιμένουν να πιστεύουν στη δύναμη της εργασίας και της προσωπικής πρωτοβουλίας.
Δεν είναι όλοι ίδιοι. Δεν αντιμετωπίζουν όλοι τις ίδιες δυσκολίες. Δεν είναι κάθε επιχειρηματική επιλογή επιτυχημένη ή κοινωνικά υπεύθυνη.
Αλλά αυτό δεν μειώνει την αξία των χιλιάδων ανθρώπων που επιχειρούν με εντιμότητα, εργάζονται με συνέπεια και προσφέρουν πραγματικά στην κοινωνία.
Αυτούς τους ανθρώπους οφείλουμε να τους τιμούμε.
Όχι επειδή είναι αλάνθαστοι.
Αλλά επειδή αναλαμβάνουν ευθύνη, δημιουργούν οικονομική δραστηριότητα, προσφέρουν εργασία και συμμετέχουν καθημερινά στην προσπάθεια της χώρας να προχωρήσει μπροστά.
Το μεγαλείο μιας οικονομίας βρίσκεται και στους μικρούς της δημιουργούς
Η οικονομική πρόοδος μιας χώρας δεν μετριέται μόνο με τις μεγάλες επενδύσεις, τις εξαγωγές, τους δείκτες ανάπτυξης και τα δημόσια οικονομικά.
Μετριέται και με τη δυνατότητα ενός ανθρώπου να ανοίξει τη δική του επιχείρηση και να τη διατηρήσει βιώσιμη.
Μετριέται με το αν ένας μικρός επαγγελματίας μπορεί να ανταμείβεται δίκαια για τον κόπο του.
Μετριέται με το αν μια οικογενειακή επιχείρηση μπορεί να περάσει στην επόμενη γενιά.
Μετριέται με το αν ένας νέος άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει στον τόπο του, χωρίς να θεωρεί τη μετανάστευση μοναδική διέξοδο.
Μετριέται με το αν η ανάπτυξη φτάνει μέχρι την τελευταία γειτονιά, την τελευταία μικρή πόλη, το τελευταίο χωριό.
Γι’ αυτό και η στήριξη της μικρής επιχειρηματικότητας δεν είναι ζήτημα συμπάθειας προς μια επαγγελματική κατηγορία.
Είναι ζήτημα οικονομικής λογικής, κοινωνικής δικαιοσύνης, περιφερειακής συνοχής και εθνικής προοπτικής.
Μια Ελλάδα που θέλει να αναπτυχθεί ουσιαστικά δεν μπορεί να αφήσει πίσω τους μικρούς επιχειρηματίες της.
Γιατί οι μικροί επιχειρηματίες είναι πραγματικά μεγάλοι
Ίσως η μεγαλύτερη αδικία απέναντι στη μικρή επιχειρηματικότητα να βρίσκεται στην ίδια τη λέξη «μικρή».
Γιατί μικρό μπορεί να είναι το κατάστημα, το εργαστήριο, ο αριθμός των εργαζομένων ή ο ετήσιος κύκλος εργασιών.
Δεν είναι, όμως, μικρό το θάρρος που απαιτείται για να δημιουργήσεις.
Δεν είναι μικρή η ευθύνη να στηρίζεις εργαζομένους και οικογένειες.
Δεν είναι μικρή η αγωνία να ανταποκριθείς στις υποχρεώσεις σου.
Δεν είναι μικρή η προσφορά σου όταν κρατάς ζωντανή μια γειτονιά, μια αγορά, μια τοπική κοινωνία.
Και ασφαλώς δεν είναι μικρή η συμβολή σου όταν η δική σου προσπάθεια προστίθεται στην προσπάθεια εκατοντάδων χιλιάδων άλλων ανθρώπων, δημιουργώντας ένα από τα σημαντικότερα θεμέλια της εθνικής οικονομίας.
Η Ελλάδα οφείλει να κοιτάξει αυτούς τους ανθρώπους με περισσότερο σεβασμό.
Η Πολιτεία οφείλει να τους δώσει περισσότερο χώρο να αναπνεύσουν, να δημιουργήσουν και να αναπτυχθούν.
Η κοινωνία οφείλει να αναγνωρίσει την αξία τους.
Και οι ίδιοι δικαιούνται να αισθάνονται υπερήφανοι για όσα προσφέρουν.
Γιατί πίσω από κάθε μικρή επιχείρηση που λειτουργεί με συνέπεια και αξιοπρέπεια υπάρχει μια ιστορία ανθρώπινης προσπάθειας.
Και πίσω από όλες αυτές τις ιστορίες υπάρχει ένα μεγάλο μέρος της δύναμης της Ελλάδας.
Ας μην ξεχνάμε, λοιπόν, εκείνους που ανοίγουν κάθε πρωί τις πόρτες των μικρών επιχειρήσεών τους και μαζί τους ανοίγουν δρόμους για την εργασία, την παραγωγή, την κοινωνική συνοχή και την ελπίδα.
Γιατί η Ελλάδα δεν στηρίζεται μόνο σε εκείνους που διαθέτουν μεγάλη οικονομική δύναμη. Στηρίζεται κυρίως σε εκείνους που, με μικρά μέσα αλλά με μεγάλη ψυχή, δημιουργούν καθημερινά πραγματική αξία.
Και τελικά, οι μικρές επιχειρήσεις δεν είναι απλώς η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Είναι ένα ζωντανό κομμάτι της καρδιάς της ελληνικής κοινωνίας.
Σε αυτούς τους ανθρώπους αξίζει κάτι περισσότερο από ένα ευχαριστώ. Αξίζει ο σεβασμός, η εμπιστοσύνη και η έμπρακτη στήριξη μιας ολόκληρης χώρας.
