Νέα έξαρση, παλιά πληγή – η μάχη των κτηνοτρόφων με έναν ανθεκτικό ιό__ Σημαντικό είναι ότι ο ιός δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, ούτε σε άλλα κατοικίδια ή παραγωγικά ζώα
Η ευλογιά των προβάτων επανέρχεται στη χώρα μας, ξυπνώντας μνήμες από τις μεγάλες επιζωοτίες του παρελθόντος. Πρόκειται για μία ιδιαίτερα μεταδοτική ιογενή ασθένεια των προβάτων και, σε μικρότερο βαθμό, των αιγών, που έχει προκαλέσει σημαντικές απώλειες στο ζωικό κεφάλαιο και έντονες αναταράξεις στην αγορά κρέατος και γάλακτος.
Από τον Έβρο του 2013 στις νέες εστίες του 2024 και 2025
Η νόσος εμφανίστηκε ξανά στην Ελλάδα το 2013, με επίκεντρο τον Έβρο. Μέσα σε λίγους μήνες επεκτάθηκε σε Μακεδονία, Θράκη και Αιγαίο, προκαλώντας τότε τη θανάτωση δεκάδων χιλιάδων ζώων.
Παρότι τα επόμενα χρόνια η κατάσταση είχε τεθεί υπό έλεγχο, το φθινόπωρο του 2023 εντοπίστηκαν νέες εστίες στη Λέσβο και στη Φθιώτιδα, ενώ το 2024 ο ιός επανεμφανίστηκε στον Έβρο, αναγκάζοντας το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να προχωρήσει σε πανελλαδική απαγόρευση μετακινήσεων αιγοπροβάτων και στην ευθανασία περίπου 100.000 ζώων μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2025 σε πληγείσες μονάδες κυρίως στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Από πού μας ήρθε
Η ευλογιά των προβάτων δεν είναι γηγενής νόσος. Ο ιός, γνωστός ως Sheeppox virus, είναι ενδημικός στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική και στην Τουρκία. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η νόσος έφτασε στην Ελλάδα μέσω παράνομων ή ανεξέλεγκτων μετακινήσεων ζώων από γειτονικές περιοχές, αλλά και μέσω φομιτών – εξοπλισμού ή οχημάτων που μεταφέρουν τον ιό.
Η ανθεκτικότητα του ιού στο περιβάλλον (μπορεί να επιβιώσει για μήνες σε μαλλί, στάβλους ή αποξηραμένες εφελκίδες) καθιστά την εκρίζωσή του ιδιαίτερα δύσκολη.
Η κατάσταση στα Βαλκάνια
Η Τουρκία συνεχίζει να αντιμετωπίζει συχνά κρούσματα στην Ανατολία, ενώ στη Βουλγαρία η νόσος εμφανίστηκε ξανά τα τελευταία δύο χρόνια. Παρόμοια περιστατικά έχουν αναφερθεί και στην Κύπρο, κυρίως στο βόρειο τμήμα της.
Η γεωγραφική εγγύτητα και οι εμπορικές σχέσεις αυξάνουν την πιθανότητα εισαγωγής του ιού, καθιστώντας αναγκαία τη στενή συνεργασία Ελλάδας, Βουλγαρίας και Τουρκίας.
Τι είναι και πόσο επικίνδυνη είναι
Η ευλογιά των προβάτων προκαλείται από έναν ιό της οικογένειας Poxviridae. Προσβάλλει κυρίως τα πρόβατα και λιγότερο τις αίγες, με συμπτώματα όπως πυρετό, κατάπτωση, ρινικό έκκριμα και δερματικά εξανθήματα σε περιοχές χωρίς μαλλί.
Η θνησιμότητα μπορεί να φτάσει το 50%, ιδιαίτερα σε νεαρά ή εξασθενημένα ζώα.
Σημαντικό είναι ότι ο ιός δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, ούτε σε άλλα κατοικίδια ή παραγωγικά ζώα. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων (WOAH) και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).
Πώς αντιμετωπίζεται
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε τρία επίπεδα:
- Άμεση εκρίζωση: Θανατώνονται τα μολυσμένα και τα ύποπτα ζώα.
- Ζωνοποίηση: Δημιουργούνται ζώνες προστασίας (10 χλμ) και επιτήρησης (20 χλμ) με αυστηρό έλεγχο μετακινήσεων.
- Απολύμανση & επιτήρηση: Ενισχυμένος καθαρισμός στάβλων, καταγραφή όλων των επαφών και τακτικοί εργαστηριακοί έλεγχοι.
Σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται και στοχευμένος εμβολιασμός από τα αποθέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα μέτρα του ελληνικού κράτους
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ήδη λάβει σειρά μέτρων:
- Πανελλαδική απαγόρευση μετακινήσεων και αναπαραγωγής αιγοπροβάτων.
- Ζώνες καραντίνας γύρω από εστίες (π.χ. Λέσβος, Φθιώτιδα).
- Αποζημιώσεις κτηνοτρόφων για τις απώλειες ζώων και τα περιοριστικά μέτρα.
- Εντατικοί έλεγχοι σε σφαγεία, αγορές και μεταφορικά μέσα.
- Εκστρατεία ενημέρωσης των παραγωγών για βιοασφάλεια και πρόληψη.
Τι σχεδιάζεται για το επόμενο διάστημα
Η Ελλάδα προτίθεται να ενισχύσει τα συνοριακά μέτρα ελέγχου, να εφαρμόσει περισσότερους κτηνιατρικούς ελέγχους σε μονάδες και να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκά προγράμματα επιτήρησης με Βουλγαρία και Τουρκία.
Παράλληλα, εξετάζεται η ενίσχυση των αποθεμάτων εμβολίων και η δημιουργία κεντρικού μητρώου βιοασφάλειας για εκτροφές αιγοπροβάτων.
Οι μελλοντικοί κίνδυνοι
Υγειονομικοί
Η ασθένεια ενδέχεται να εγκατασταθεί ενδημικά αν δεν εφαρμοστούν πλήρως τα μέτρα, ενώ η μεγάλη κινητικότητα κοπαδιών αυξάνει τον κίνδυνο νέων εστιών.
Οικονομικοί
Οι θανατώσεις και οι καραντίνες οδηγούν σε σοβαρές απώλειες εισοδήματος για τους κτηνοτρόφους, σε ελλείψεις γάλακτος και κρέατος, αλλά και σε πιέσεις στην παραγωγή Φέτας και γαλακτοκομικών προϊόντων.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ζημιά για τον κλάδο μπορεί να ξεπεράσει τα δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, αν η νόσος δεν αναχαιτιστεί σύντομα.
Ένα μήνυμα ευθύνης
Η ευλογιά των προβάτων δεν απειλεί τον άνθρωπο, απειλεί όμως τον πυρήνα της ελληνικής υπαίθρου.
Η έγκαιρη διάγνωση, η συνεργασία κτηνιατρικών αρχών και παραγωγών και η τήρηση αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας είναι ο μόνος τρόπος για να διατηρηθεί ζωντανή μια από τις πιο ιστορικές μορφές ελληνικής κτηνοτροφίας.
