Μεγέθυνση χωρίς σύγκλιση: γιατί η ευημερία μένει μακριά
Η πρόσφατη ενδιάμεση έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας για το 2025 έρχεται να επιβεβαιώσει μια αίσθηση που εδώ και χρόνια βιώνουν οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα: η οικονομία μπορεί να «τρέχει», αλλά η καθημερινή ζωή μένει πίσω. Το χάσμα ευημερίας μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει εξαιρετικά μεγάλο και, το πιο ανησυχητικό, δείχνει να παγιώνεται.
Από τη σταθερότητα του χθες στην επισφάλεια του σήμερα
Αν γυρίσουμε μερικές δεκαετίες πίσω, το ελληνικό εργασιακό περιβάλλον –παρά τις αδυναμίες του– πρόσφερε σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας ένα αίσθημα σταθερότητας. Ο μισθός, αν και όχι πάντα υψηλός, μπορούσε να καλύψει βασικές ανάγκες, η στέγη ήταν πιο προσιτή και η προοπτική κοινωνικής ανόδου φαινόταν ρεαλιστική. Η εργασία συνδεόταν με την ιδέα της προόδου.
Σήμερα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Από τη μία πλευρά, καταγράφεται μείωση της ανεργίας, αύξηση της απασχόλησης και επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Από την άλλη, η ποιότητα της εργασίας υποβαθμίζεται: χαμηλοί μισθοί, εντατικοποίηση, επισφαλείς μορφές απασχόλησης και αδυναμία των αποδοχών να συμβαδίσουν με το κόστος ζωής. Το αποτέλεσμα είναι μια «εργαζόμενη φτώχεια» που δεν υπήρχε σε τέτοια έκταση στο παρελθόν.
Η Ελλάδα στην Ευρώπη: αριθμοί που δεν ευημερούν
Η σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποκαλυπτική. Παρά την αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, η Ελλάδα παραμένει πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, τόσο σε πραγματικούς όρους όσο και σε μονάδες αγοραστικής δύναμης. Χώρες που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν «ουραγοί», όπως η Ρουμανία ή η Πολωνία, έχουν πλέον προσπεράσει την Ελλάδα σε δείκτες ευημερίας και μισθών.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά δομικό. Η ανάπτυξη στηρίζεται κυρίως στην κατανάλωση και στις επενδύσεις σε ακίνητα, όχι στην παραγωγή, την καινοτομία και τις ποιοτικές θέσεις εργασίας. Έτσι, η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται σε καλύτερους μισθούς, μικρότερες ανισότητες ή βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.
Στέγη και εργασία: ένας φαύλος κύκλος
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το στεγαστικό ζήτημα. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό δαπανών στέγασης σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα σε όλη την ΕΕ. Για πολλούς εργαζόμενους, ειδικά νέους και οικογένειες με παιδιά, η στέγη απορροφά δυσανάλογο μέρος του μισθού, ακυρώνοντας στην πράξη κάθε έννοια οικονομικής ασφάλειας.
Όταν η εργασία δεν εξασφαλίζει ούτε αξιοπρεπή διαβίωση ούτε προοπτική, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται και η φυγή νέων ανθρώπων στο εξωτερικό συνεχίζεται.
Υπάρχει δρόμος προς τα εμπρός;
Παρά τη δύσκολη εικόνα, οι προοπτικές δεν είναι εκ των προτέρων χαμένες. Η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπινο κεφάλαιο, γεωστρατηγική θέση και δυνατότητες σε τομείς όπως η πράσινη οικονομία, η τεχνολογία, η μεταποίηση και η κοινωνική καινοτομία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ανάπτυξη θα συνδεθεί επιτέλους με την ευημερία.
Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων, ουσιαστική αύξηση των μισθών, πολιτικές στέγασης και ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που δεν θα αφήνει την εργασία στο περιθώριο.
Το ελληνικό εργασιακό παρόν δεν είναι απλώς χειρότερο από το παρελθόν· είναι πιο αβέβαιο. Και η απόσταση από την Ευρώπη δεν μετριέται μόνο σε ευρώ, αλλά σε ποιότητα ζωής, ασφάλεια και προοπτική. Αν η χώρα θέλει πραγματικά να συγκλίνει με την ΕΕ, η ευημερία των εργαζομένων δεν μπορεί να παραμένει παράπλευρη απώλεια της ανάπτυξης. Πρέπει να γίνει ο κεντρικός της στόχος.
