Γράφει ο Κώστας Πορτοκάλης
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που εξελίσσεται αργά, αλλά με τεράστιες συνέπειες για το μέλλον της χώρας: το δημογραφικό πρόβλημα και η σταδιακή ερήμωση της ελληνικής περιφέρειας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια στατιστική μεταβολή. Πρόκειται για μια βαθιά κοινωνική, οικονομική και εθνική πρόκληση που επηρεάζει την παραγωγή, την ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή, το ασφαλιστικό σύστημα, ακόμη και τη γεωπολιτική σταθερότητα της χώρας.
Χωριά αδειάζουν, μικρές πόλεις γερνούν, νέοι εγκαταλείπουν την επαρχία και μεταναστεύουν είτε προς τα αστικά κέντρα είτε στο εξωτερικό. Την ίδια στιγμή, οι γεννήσεις μειώνονται δραματικά και η γήρανση του πληθυσμού επιταχύνεται.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχει πρόβλημα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση και εθνικό σχέδιο για να αντιμετωπιστεί.
Η Πραγματική Διάσταση του Δημογραφικού Προβλήματος
Η Ελλάδα καταγράφει εδώ και χρόνια περισσότερους θανάτους από γεννήσεις.
Ο δείκτης γονιμότητας παραμένει πολύ κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης πληθυσμού, ενώ η μέση ηλικία των πολιτών αυξάνεται συνεχώς.
Οι βασικές αιτίες είναι πολυπαραγοντικές:
- οικονομική ανασφάλεια,
- χαμηλοί μισθοί,
- υψηλό κόστος ζωής,
- στεγαστική κρίση,
- δυσκολία δημιουργίας οικογένειας,
- έλλειψη κρατικών υποδομών για παιδιά και γονείς,
- ανασφάλεια για το μέλλον.
Η νέα γενιά καθυστερεί να αποκτήσει παιδιά ή επιλέγει να μην αποκτήσει καθόλου.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για αλλαγή αξιών, αλλά συχνά για αποτέλεσμα κοινωνικής και οικονομικής πίεσης.
Η Ερήμωση της Περιφέρειας
Το δημογραφικό συνδέεται άμεσα με την εγκατάλειψη της ελληνικής περιφέρειας.
Χωριά χωρίς νέους
Σε πολλές περιοχές της χώρας:
- τα σχολεία κλείνουν,
- οι δημόσιες υπηρεσίες υπολειτουργούν,
- οι ηλικιωμένοι αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού,
- οι νέοι φεύγουν αναζητώντας εργασία και καλύτερες συνθήκες ζωής.
Η επαρχία χάνει σταδιακά το παραγωγικό και κοινωνικό της δυναμικό.
Συγκέντρωση στα μεγάλα αστικά κέντρα
Η Αθήνα και σε μικρότερο βαθμό η Θεσσαλονίκη απορροφούν συνεχώς πληθυσμό, δημιουργώντας:
- υπερσυγκέντρωση υπηρεσιών,
- πίεση στις υποδομές,
- στεγαστική ασφυξία,
- περιφερειακές ανισότητες.
Η ανάπτυξη γίνεται άνιση και η χώρα μετατρέπεται σταδιακά σε ένα υπερσυγκεντρωτικό μοντέλο γύρω από λίγες μητροπολιτικές περιοχές.
Οι Επιπτώσεις στην Οικονομία και στην Κοινωνία
Ασφαλιστικό και αγορά εργασίας
Λιγότεροι νέοι εργαζόμενοι σημαίνουν:
- μεγαλύτερη πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα,
- μειωμένη παραγωγικότητα,
- έλλειψη εργατικού δυναμικού,
- δυσκολία χρηματοδότησης συντάξεων και κοινωνικών υπηρεσιών.
Η Ελλάδα ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε κρίσιμους τομείς:
- υγεία,
- αγροτική παραγωγή,
- τεχνικά επαγγέλματα,
- τουρισμό,
- νέες τεχνολογίες.
Εθνική και γεωπολιτική διάσταση
Η πληθυσμιακή αποδυνάμωση ακριτικών περιοχών δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα.
Είναι και θέμα εθνικής στρατηγικής.
Περιοχές της Θράκης, των νησιών και ορεινών συνόρων αντιμετωπίζουν:
- γήρανση,
- μείωση πληθυσμού,
- εγκατάλειψη παραγωγικής δραστηριότητας.
Η διατήρηση ζωντανών τοπικών κοινωνιών αποτελεί παράγοντα σταθερότητας και εθνικής παρουσίας.
Γιατί Απέτυχαν Μέχρι Σήμερα οι Πολιτικές Αντιμετώπισης
Οι μέχρι σήμερα παρεμβάσεις ήταν κυρίως αποσπασματικές:
- μικρά επιδόματα,
- βραχυπρόθεσμες ενισχύσεις,
- χωρίς συνολικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Το δημογραφικό δεν λύνεται μόνο με οικονομικά βοηθήματα.
Απαιτείται αλλαγή ολόκληρου του μοντέλου ανάπτυξης της χώρας.
Η νέα οικογένεια χρειάζεται:
- σταθερότητα,
- αξιοπρεπείς μισθούς,
- πρόσβαση σε κατοικία,
- παιδικούς σταθμούς,
- υγειονομική κάλυψη,
- ποιότητα ζωής.
Χωρίς αυτά, καμία καμπάνια «στήριξης γεννήσεων» δεν μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά.
Στρατηγικές Επίλυσης
1. Εθνικό Σχέδιο Δημογραφικής Ανασυγκρότησης
Απαιτείται δεκαετές εθνικό σχέδιο με διακομματική στήριξη και μετρήσιμους στόχους.
Βασικοί άξονες:
- αύξηση γεννήσεων,
- ενίσχυση νέων οικογενειών,
- αναζωογόνηση περιφέρειας,
- επιστροφή νέων επιστημόνων από το εξωτερικό.
Το δημογραφικό πρέπει να αντιμετωπιστεί ως κορυφαία εθνική προτεραιότητα.
2. Στήριξη Νέων Ζευγαριών και Οικογενειών
Προτάσεις:
- φορολογικά κίνητρα για οικογένειες με παιδιά,
- δωρεάν ή χαμηλού κόστους παιδικοί σταθμοί,
- επιδότηση πρώτης κατοικίας,
- προστασία εργαζόμενων γονέων,
- ενίσχυση μητρότητας και πατρότητας,
- ευέλικτες μορφές εργασίας.
Η απόφαση για δημιουργία οικογένειας πρέπει να πάψει να θεωρείται οικονομικό ρίσκο.
3. Αναγέννηση της Περιφέρειας
Η περιφέρεια δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς οικονομική δραστηριότητα.
Απαραίτητες παρεμβάσεις:
- φορολογικά κίνητρα για εγκατάσταση επιχειρήσεων,
- ψηφιακές υποδομές υψηλής ποιότητας,
- ενίσχυση τηλεργασίας,
- αποκέντρωση δημόσιων υπηρεσιών,
- στήριξη αγροδιατροφικού τομέα,
- επενδύσεις σε τοπική καινοτομία.
Η σύγχρονη τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα σε πολλούς επαγγελματίες να εργάζονται από την επαρχία.
Το κράτος πρέπει να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα στρατηγικά.
