Γράφει ο Κώστας Πορτοκάλης
Η σύγκρουση ανάμεσα στον Σωκράτης Φάμελλο και τον Παύλο Πολάκη δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο εσωκομματικής έντασης στον ΣΥΡΙΖΑ. Είναι η κορύφωση μιας βαθύτερης πολιτικής και πολιτισμικής αντίθεσης που εδώ και χρόνια υποβόσκει στο κόμμα της αξιωματικής – κάποτε – αντιπολίτευσης. Και ίσως για πρώτη φορά, η ηγεσία αποφάσισε να συγκρουστεί ανοιχτά με ένα φαινόμενο που επί χρόνια ανεχόταν, φοβόταν ή ακόμα και αξιοποιούσε πολιτικά.
Ο Πολάκης δεν υπήρξε ποτέ ένας «συμβατικός» πολιτικός. Από την πρώτη στιγμή καλλιέργησε ένα προφίλ αντισυστημικού, επιθετικού και συγκρουσιακού στελέχους. Για ένα κομμάτι της βάσης του ΣΥΡΙΖΑ, αυτό αποτελούσε πλεονέκτημα: θεωρήθηκε αυθεντικός, «λαϊκός», έξω από τους κανόνες της πολιτικής ευγένειας. Για ένα άλλο κομμάτι όμως, εξελίχθηκε σε σύμβολο τοξικότητας, θεσμικής απαξίωσης και πολιτικού τραμπουκισμού.
Η αλήθεια είναι ότι ο Πολάκης εδώ και χρόνια δημιουργούσε συνεχείς εστίες κρίσης. Από επιθέσεις σε δημοσιογράφους και δικαστικούς μέχρι δημόσιες αναρτήσεις με προσωπικούς χαρακτηρισμούς, συγκρούσεις με στελέχη του ίδιου του κόμματος και ακραία ρητορική, η παρουσία του λειτουργούσε συχνά ως μόνιμη πηγή έντασης. Πολλές φορές έδινε την εντύπωση ότι λειτουργεί περισσότερο ως αυτόνομος πολιτικός μηχανισμός παρά ως πειθαρχημένο κομματικό στέλεχος.
Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επί χρόνια επέλεγε να τον καλύπτει. Όχι απαραίτητα επειδή συμφωνούσε με το ύφος του, αλλά επειδή ο Πολάκης διέθετε πολιτική επιρροή σε ένα σκληρό και θυμωμένο ακροατήριο. Ήταν χρήσιμος στην εποχή της πόλωσης. Ήταν το πρόσωπο που εξέφραζε την οργή χωρίς φίλτρα. Όμως όταν ένα κόμμα επιχειρεί να επιστρέψει σε τροχιά κυβερνησιμότητας και θεσμικής σοβαρότητας, τέτοιες προσωπικότητες μετατρέπονται, πιθανόν, από «όπλο» σε βαρίδι.
Ο Σωκράτης Φάμελλος φαίνεται ότι το γνωρίζει αυτό. Πιθανόν και να τον βολεύει. Η απόφαση να συγκρουστεί ανοιχτά με τον Πολάκη και να τον διαγράψει από την Κοινοβουλευτική Ομάδα δεν ήταν απλώς μια απάντηση σε μια προσβλητική ανάρτηση. Ήταν μήνυμα προς το εσωτερικό και το εξωτερικό του κόμματος: ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να αλλάξει φυσιογνωμία. Και ίσως για τον Σωκράτη Φάμελλο οι νέες προοπτικές που ανοίγονται για το πολύπαθο κόμμα είναι παράλληλες με αυτές που οραματίζεται και ο Αλέξης Τσίπρας.
Βέβαια, η επιλογή της διαγραφής Πολάκη έχει και τεράστιο πολιτικό ρίσκο. Ο Κρητικός πολιτικός δεν είναι περιθωριακό στέλεχος. Διατηρεί ισχυρά ερείσματα στη βάση, διαθέτει προσωπικό πολιτικό ακροατήριο και εκφράζει ένα κομμάτι της κομματικής ψυχής που παραμένει βαθιά καχύποπτο απέναντι στις συναινέσεις, στις συνεργασίες και στην «κεντρώα προσαρμογή». Για πολλούς υποστηρικτές του, η διαγραφή του μοιάζει με προσπάθεια «αποστείρωσης» του κόμματος.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της κρίσης. Ο Φάμελλος και ο Πολάκης εκπροσωπούν δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το τι πρέπει να είναι ο ΣΥΡΙΖΑ κατά τη νέα εποχή Τσίπρα. Ο πρώτος δείχνει να επιδιώκει έναν πιο θεσμικό, συναινετικό και οργανωμένο πολιτικό φορέα που θα μπορέσει να συνομιλήσει ξανά με τον χώρο της Κεντροαριστεράς. Ο δεύτερος υπερασπίζεται ένα πιο επιθετικό, αντισυστημικό και συγκρουσιακό μοντέλο πολιτικής έκφρασης.
Η ειρωνεία είναι ότι και οι δύο πλευρές γνωρίζουν κάτι που δύσκολα λέγεται δημόσια: χωρίς τη δυναμική που εξέφρασαν πρόσωπα σαν τον Πολάκη, ο ΣΥΡΙΖΑ ίσως να μην είχε φτάσει ποτέ στην εξουσία. Αλλά επίσης χωρίς απομάκρυνση από αυτή τη λογική, ίσως να μην μπορέσει ποτέ να επιστρέψει σε αυτήν.
Η ρήξη λοιπόν δεν αφορά μόνο δύο πολιτικούς εγωισμούς. Είναι μια σύγκρουση για το αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα παραμείνει κόμμα πολιτικής διαμαρτυρίας ή αν θα μετατραπεί ξανά σε κόμμα κυβερνητικής προοπτικής. Και σε αυτή τη μάχη, ο χαρακτήρας του Πολάκη — εκρηκτικός, απρόβλεπτος και μονίμως συγκρουσιακός — δεν είναι μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι ίσως ο πυρήνας του προβλήματος.
