Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες: ανάμεσα στην αναγκαιότητα, τους συμβιβασμούς και τον ελληνικό ρόλο
Οι πρόσφατες εργασίες του Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες ανέδειξαν, για ακόμη μία φορά, τον διττό χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: από τη μία, την ικανότητά της να δρα συλλογικά σε περιόδους κρίσης· από την άλλη, τις εγγενείς δυσκολίες της να μετατρέψει τις έκτακτες λύσεις σε μόνιμες πολιτικές. Οι αποφάσεις για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, το μέλλον του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου και οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή συνθέτουν ένα περίπλοκο παζλ, στο οποίο η Ελλάδα επιδιώκει –και σε μεγάλο βαθμό καταφέρνει– να έχει διακριτό ρόλο.
Η θετική πλευρά: ευρωπαϊκή ενότητα υπό πίεση
Η επιλογή ενός δανείου-γέφυρας, βασισμένου στο περιθώριο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, για τη στήριξη της Ουκρανίας, στέλνει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: η Ευρώπη δεν εγκαταλείπει μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο. Όπως τόνισε ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, πρόκειται για λύση χωρίς άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις για τα κράτη-μέλη, κάτι κρίσιμο σε μια περίοδο όπου οι εθνικοί προϋπολογισμοί δοκιμάζονται από τον πληθωρισμό και τις κοινωνικές πιέσεις.
Παράλληλα, το γεγονός ότι δεν αποκλείστηκε η μελλοντική αξιοποίηση «παγωμένων» ρωσικών πόρων δείχνει πως, έστω και αργά, η ΕΕ αρχίζει να συζητά πιο τολμηρά εργαλεία οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Οι αδυναμίες: ad hoc λύσεις και διαρκείς φόβοι
Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παραμένει δέσμιο της λογικής των προσωρινών ρυθμίσεων. Η απουσία μιας μόνιμης δημοσιονομικής αρχιτεκτονικής αλληλεγγύης –ενός σταθερού κοινού μηχανισμού χρηματοδότησης κρίσεων– επιβεβαιώνει ότι η Ένωση λειτουργεί συχνά αντιδραστικά και όχι προληπτικά.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στη συζήτηση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Η ανησυχία ότι αυξημένες δαπάνες για άμυνα και γεωπολιτική στήριξη μπορεί να οδηγήσουν σε περικοπές στη Συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική είναι υπαρκτή. Πρόκειται για τομείς που αποτελούν θεμέλιο της ευρωπαϊκής συνοχής –και ζωτικό πυλώνα για χώρες όπως η Ελλάδα.
Η ελληνική συμβολή: ρεαλισμός και διεκδικητικός λόγος
Η στάση του Κυριάκου Μητσοτάκη κινήθηκε σε έναν άξονα ρεαλισμού και διεκδίκησης. Από τη μία, στήριξε μια ευρωπαϊκή λύση για την Ουκρανία που δεν επιβαρύνει τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Από την άλλη, έστειλε σαφές μήνυμα ότι υπάρχει «κρίσιμη μάζα» κρατών που δεν θα αποδεχθούν περικοπές στη Συνοχή και την Αγροτική Πολιτική.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εξωτερική διάσταση: η προσπάθεια της Ελλάδας να λειτουργήσει ως γέφυρα στην Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας τις σχέσεις της τόσο με το Ισραήλ όσο και με την Παλαιστινιακή Αρχή. Σε μια περίοδο όπου η ΕΕ δυσκολεύεται να μιλήσει με μία φωνή για τη Μέση Ανατολή, ο ρόλος αυτός ενισχύει τη γεωπολιτική αξία της χώρας.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ΕΕ και την Ελλάδα
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου επιβεβαιώνουν ότι η ενότητα παραμένει εφικτή, αλλά απαιτεί διαρκείς συμβιβασμούς. Το στοίχημα είναι αν αυτή η ενότητα θα μετουσιωθεί σε πιο μόνιμες πολιτικές ή θα συνεχίσει να εξαντλείται σε λύσεις ανάγκης.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις είναι διττά σημαντικές: αφενός διασφαλίζεται, προς το παρόν, ότι κρίσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι δεν τίθενται υπό άμεση απειλή· αφετέρου, η χώρα ενισχύει το αποτύπωμά της ως αξιόπιστος συνομιλητής και σταθεροποιητικός παράγοντας σε μια ταραγμένη γειτονιά.
Τελικά, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών δεν έδωσε όλες τις απαντήσεις. Έδειξε όμως ότι η Ευρώπη κινείται –έστω αργά– ανάμεσα στην ανάγκη για περισσότερη αλληλεγγύη και στον φόβο του πολιτικού κόστους. Και σε αυτό το μεταίχμιο, η ελληνική παρουσία ήταν πιο ουσιαστική και πιο ακουστή από ποτέ.
Παρακάτω οι δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη μετά το πέρας των εργασιών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες
