Καθώς η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας επικίνδυνης σύγκρουσης γύρω από το Ιράν, ένα ερώτημα απασχολεί όλο και περισσότερο αναλυτές και κυβερνήσεις: ποιος πραγματικά κερδίζει από αυτή την κρίση; Πολλοί στρέφουν το βλέμμα τους προς το Πεκίνο. Η Κίνα, χωρίς να συμμετέχει στρατιωτικά, φαίνεται να κινείται προσεκτικά σε μια γεωπολιτική σκακιέρα όπου κάθε κίνηση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Η Κίνα ανάμεσα σε ρίσκο και ευκαιρία
Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση του πολέμου είναι ενεργειακή. Η κινεζική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής και μια μεγάλη σύγκρουση στην περιοχή απειλεί να ανεβάσει δραματικά τις τιμές και να διαταράξει τις θαλάσσιες μεταφορές. Για το Πεκίνο αυτό αποτελεί σοβαρό κίνδυνο: ακριβότερη ενέργεια σημαίνει πίεση στη βιομηχανία, στην ανάπτυξη και στις μεταφορές.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Οι διεθνείς κυρώσεις και η απομόνωση του Ιράν έχουν δημιουργήσει ένα παράδοξο αποτέλεσμα: η Κίνα αγοράζει συχνά ιρανικό πετρέλαιο με σημαντικές εκπτώσεις, καθώς αποτελεί έναν από τους ελάχιστους μεγάλους αγοραστές που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη. Έτσι, ενώ η παγκόσμια αγορά πιέζεται από τις αυξήσεις τιμών, το Πεκίνο καταφέρνει σε αρκετές περιπτώσεις να εξασφαλίζει φθηνότερη ενέργεια.
Ταυτόχρονα, η κρίση αποσπά την προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών και της Δύσης από την Ασία. Για την κινεζική στρατηγική αυτό θεωρείται ένα έμμεσο γεωπολιτικό όφελος, καθώς μειώνεται προσωρινά η πίεση σε ζητήματα όπως η Ταϊβάν ή ο ανταγωνισμός στον Ειρηνικό.
Η «ουδέτερη» στάση του Πεκίνου
Η επίσημη στάση της Κίνας χαρακτηρίζεται από προσεκτική ουδετερότητα. Το Πεκίνο αποφεύγει να ταχθεί ανοιχτά υπέρ του Ιράν, ενώ ταυτόχρονα καλεί σε αποκλιμάκωση και διπλωματική λύση.
Η στάση αυτή δεν είναι τυχαία. Η Κίνα έχει μεγάλα οικονομικά συμφέροντα όχι μόνο στο Ιράν αλλά και σε άλλες χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Έτσι επιδιώκει να διατηρεί ισορροπίες με όλους τους βασικούς παίκτες της περιοχής.
Στην πράξη, η κινεζική στρατηγική φαίνεται να βασίζεται σε τρεις βασικούς στόχους:
- διατήρηση της ενεργειακής ροής προς την κινεζική οικονομία
- αποφυγή άμεσης σύγκρουσης με τη Δύση
- ενίσχυση της εικόνας της ως δύναμης διαμεσολάβησης και σταθερότητας.
Το πετρέλαιο συνεχίζει να ρέει
Παρά τον πόλεμο και τις κυρώσεις, το Ιράν δεν έχει σταματήσει να προμηθεύει την Κίνα με πετρέλαιο. Η Τεχεράνη εξαρτάται από τα έσοδα των εξαγωγών για να στηρίξει την οικονομία της και η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή.
Οι μεταφορές όμως γίνονται συχνά μέσω περίπλοκων δικτύων ναυτιλίας, με δεξαμενόπλοια που αλλάζουν σημαίες ή εταιρείες, προκειμένου να αποφύγουν κυρώσεις και ελέγχους. Αυτό το λεγόμενο «σκιώδες δίκτυο» μεταφορών έχει εξελιχθεί σε βασικό μηχανισμό διακίνησης ιρανικού πετρελαίου προς την Ασία.
Τα Στενά του Ορμούζ και τα πλοία της Κίνας
Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ερώτημα αφορά τα Στενά του Ορμούζ — το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
Παρά τις απειλές για αποκλεισμό, τα στενά δεν έχουν κλείσει πλήρως. Η ναυσιπλοΐα έχει μειωθεί και γίνεται υπό αυστηρότερη επιτήρηση, αλλά ορισμένα πλοία εξακολουθούν να περνούν.
Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι πλοία που συνδέονται με κινεζικά συμφέροντα ή μεταφέρουν φορτία προς την Κίνα αποφεύγονται ως στόχοι. Ο λόγος είναι απλός: το Ιράν δεν θέλει να διαταράξει τη σχέση του με τον σημαντικότερο οικονομικό του εταίρο.
Ακόμη κι έτσι, η διέλευση παραμένει επικίνδυνη. Οι ασφαλιστικές τιμές έχουν εκτοξευθεί, ενώ πολλά πλοία αποφεύγουν την περιοχή λόγω φόβου επιθέσεων ή ναρκών.
Ο πραγματικός απολογισμός
Η αλήθεια είναι ότι η Κίνα δεν είναι ούτε ξεκάθαρος νικητής ούτε καθαρός χαμένος από τον πόλεμο. Η κρίση δημιουργεί ταυτόχρονα κινδύνους και ευκαιρίες.
Από τη μία πλευρά, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή απειλεί την ενεργειακή ασφάλεια της κινεζικής οικονομίας. Από την άλλη, το Πεκίνο καταφέρνει να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία για να αποκτήσει φθηνότερη ενέργεια, να ενισχύσει την επιρροή του στην περιοχή και να παρακολουθεί από απόσταση μια σύγκρουση που αποσπά την προσοχή των βασικών γεωπολιτικών του ανταγωνιστών.
Σε μια περίοδο όπου οι παγκόσμιες ισορροπίες μεταβάλλονται, η Κίνα φαίνεται να ακολουθεί τη δική της διαχρονική στρατηγική: να αποφεύγει τις ανοιχτές συγκρούσεις και να επωφελείται από τις κρίσεις των άλλων.
Και ίσως γι’ αυτό αρκετοί αναλυτές μιλούν για τον «σιωπηλό παίκτη» που κινείται πίσω από τα γεγονότα της Μέσης Ανατολής.
