Γράφει ο Κώστας Πορτοκάλης
Στην πολιτική, όπως και στη φυσική, υπάρχουν φαινόμενα που αψηφούν τη διαισθητική λογική. Μικροί πλανήτες επηρεάζουν τροχιές πολύ μεγαλύτερων σωμάτων. Μικρές επιχειρήσεις αλλάζουν ολόκληρους κλάδους. Και στην Ελλάδα, μικρά κόμματα με μονοψήφια ποσοστά καταφέρνουν συχνά να μονοπωλούν τη δημόσια συζήτηση για εβδομάδες.
Η σημερινή εξέλιξη στη Νέα Αριστερά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η αποχώρηση επτά βουλευτών, που οδήγησε στην απώλεια της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος, δεν είναι απλώς μια εσωκομματική κρίση. Είναι η πιο θεαματική μέχρι στιγμής συνέπεια της επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα στην ενεργό πολιτική σκηνή μέσω της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ).
Το αξιοσημείωτο είναι ότι κανείς δεν δείχνει πραγματικά έκπληκτος.
Όσοι παρακολουθούν τον χώρο της Κεντροαριστεράς και της Αριστεράς γνώριζαν εδώ και εβδομάδες ότι η Νέα Αριστερά βρισκόταν σε κατάσταση παρατεταμένης πολιτικής αμηχανίας. Η παραίτηση του Αλέξη Χαρίτση από την ηγεσία, οι στρατηγικές διαφωνίες στο εσωτερικό και κυρίως η αδυναμία διαμόρφωσης ενός διακριτού πολιτικού αφηγήματος είχαν δημιουργήσει συνθήκες αποσύνθεσης πολύ πριν εκδηλωθεί η σημερινή κρίση.
Τα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί από διαφορετικά μέσα ενημέρωσης συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η σύγκρουση δεν αφορούσε τόσο πρόσωπα όσο στρατηγικές.
Από τη μία πλευρά βρισκόταν η τάση που θεωρούσε ότι η Νέα Αριστερά όφειλε να παραμείνει αυτόνομη πολιτική δύναμη, ακόμη και αν αυτό σήμαινε εκλογική συρρίκνωση. Από την άλλη πλευρά υπήρχαν στελέχη που έβλεπαν την πρωτοβουλία Τσίπρα ως τη μοναδική ρεαλιστική δυνατότητα ανασυγκρότησης του ευρύτερου αριστερού χώρου.
Η διαφωνία αυτή υπήρχε εδώ και μήνες. Η ίδρυση της ΕΛΑΣ απλώς την έκανε αδύνατο να κρυφτεί.
Το παραπολιτικό ενδιαφέρον της υπόθεσης είναι ίσως ακόμη μεγαλύτερο από το πολιτικό.
Διάφορα ρεπορτάζ συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι το πραγματικό ερώτημα δεν ήταν αν θα υπάρξουν αποχωρήσεις αλλά πότε θα υπάρξουν. Υπήρχε εμφανής προσπάθεια να μη δοθεί η εικόνα ότι η Νέα Αριστερά λειτουργεί ως προθάλαμος στελεχών για το νέο κόμμα του Τσίπρα. Τελικά όμως η πολιτική βαρύτητα της επιστροφής του πρώην πρωθυπουργού αποδείχθηκε ισχυρότερη από τις οργανωτικές άμυνες του κόμματος.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η συζήτηση που διεξάγεται στο παρασκήνιο για τον χαρακτήρα της ΕΛΑΣ. Σύμφωνα με πολλές πληροφορίες, ο στόχος του Τσίπρα δεν είναι μια απλή επανένωση παλιών συντρόφων ούτε μια ανακύκλωση του παλιού ΣΥΡΙΖΑ με διαφορετική επιγραφή στην πόρτα. Αντιθέτως, φαίνεται να επιδιώκεται μια επιλεκτική στελέχωση, ώστε το νέο εγχείρημα να εμφανιστεί ως κάτι νέο και όχι ως πολιτικό reunion της δεκαετίας του 2010.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα.
Γιατί αφιερώνεται τόσος πολιτικός χρόνος, τόσος δημοσιογραφικός χώρος και τόσο μεγάλη δημόσια συζήτηση σε έναν πολιτικό χώρο που, αθροιστικά, εμφανίζει σήμερα περιορισμένη εκλογική επιρροή;
Η απάντηση βρίσκεται λιγότερο στα σημερινά ποσοστά και περισσότερο στις πιθανές μελλοντικές ισορροπίες.
Η ελληνική πολιτική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα μικρών κομμάτων που λειτούργησαν ως καταλύτες ευρύτερων ανακατατάξεων. Το Ποτάμι, ο Συνασπισμός, η ΔΗΜΑΡ, ακόμη και ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ πριν από την εκλογική του έκρηξη υπήρξαν κάποτε μικρά πολιτικά σχήματα που πολλοί θεωρούσαν περιφερειακά.
Η πολιτική δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι και γεωμετρία. Δεν μετράει μόνο πόσοι είσαι. Μετράει και πού βρίσκεσαι.
Και σήμερα ο χώρος ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ παραμένει πολιτικά ανοιχτός, ιδεολογικά κατακερματισμένος και οργανωτικά ασταθής. Όποιος καταφέρει να τον ενοποιήσει αποκτά αυτομάτως ρόλο δυσανάλογο του αρχικού του μεγέθους.
Υπάρχει βέβαια και η πιο χιουμοριστική ανάγνωση.
Ο μέσος πολίτης, που παλεύει με τους λογαριασμούς, το στεγαστικό πρόβλημα και την καθημερινότητα, παρακολουθεί τις εξελίξεις και αναρωτιέται εύλογα: «Μα καλά, πώς γίνεται κόμματα που μετά βίας εμφανίζονται στις δημοσκοπήσεις να προκαλούν τόσο θόρυβο;»
Η απάντηση ίσως βρίσκεται σε μια ιδιαιτερότητα της ελληνικής πολιτικής ζωής. Στην Ελλάδα τα μικρά κόμματα της Αριστεράς μοιάζουν συχνά με οικογενειακές επιχειρήσεις υψηλής στρατηγικής αξίας. Μπορεί να μην έχουν μεγάλο τζίρο, αλλά όλοι θέλουν να μάθουν ποιος μπήκε, ποιος βγήκε, ποιος διαφώνησε, ποιος συμφιλιώθηκε και ποιος σκέφτεται να ανοίξει νέο κατάστημα στη διπλανή γωνία.
Και όμως, πίσω από το χιούμορ υπάρχει μια σοβαρή πραγματικότητα.
Η σημερινή διάλυση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Αριστεράς ίσως δεν είναι το τέλος μιας ιστορίας αλλά η αρχή μιας άλλης. Το πραγματικό πολιτικό ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο τι απέγινε η Νέα Αριστερά. Βρίσκεται στο αν η επιστροφή του Τσίπρα μπορεί να προκαλέσει νέα κύματα ανακατατάξεων στον ΣΥΡΙΖΑ, να ασκήσει πίεση στο ΠΑΣΟΚ και να δημιουργήσει έναν νέο πόλο στην αντιπολίτευση.
Αυτό είναι το ερώτημα που θα απασχολήσει τους επόμενους μήνες.
Η Νέα Αριστερά μπορεί να έχασε την κοινοβουλευτική της ομάδα. Όμως οι εξελίξεις που πυροδότησε η κρίση της πιθανόν να επηρεάσουν πολύ μεγαλύτερους πολιτικούς παίκτες από την ίδια.
Και κάπως έτσι η ελληνική πολιτική επιβεβαιώνει ξανά έναν παλιό κανόνα: δεν είναι πάντα οι μεγαλύτεροι που καθορίζουν τις εξελίξεις. Μερικές φορές αρκεί ένας μικρός λίθος για να αλλάξει την πορεία ολόκληρου του ποταμού.
