Τραμπ και Πούτιν στο δρόμο προς τη Βουδαπέστη: Ελπίδα ή ψευδαίσθηση για το τέλος του πολέμου;
Η διεθνής σκακιέρα κινείται και πάλι. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να συναντηθεί με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Βουδαπέστη, με στόχο — όπως ο ίδιος δηλώνει — την αναζήτηση «πραγματικής ειρήνης» στην Ουκρανία. Η είδηση αυτή, που έρχεται έπειτα από μια «παραγωγική» τηλεφωνική επικοινωνία των δύο ανδρών, προκαλεί αναβρασμό στην Ευρώπη και ανοίγει έναν νέο κύκλο διπλωματικών υπολογισμών.
Η επιλογή της Ουγγαρίας δεν είναι τυχαία. Ο Βίκτορ Όρμπαν, που διατηρεί στενούς δεσμούς και με το Κρεμλίνο και με τον Τραμπ, προσφέρεται ως οικοδεσπότης μιας συνάντησης που φιλοδοξεί να έχει τον συμβολισμό του «ουδέτερου εδάφους». Παρά ταύτα, η ουσία παραμένει: μπορούν οι δύο ηγέτες να βρουν κοινό έδαφος σε ένα από τα πιο σύνθετα γεωπολιτικά ζητήματα της εποχής;
Το σκηνικό: μια «πρόοδος» που θέλει ερμηνεία
Οι πρόσφατες δηλώσεις περί «προόδου» στις συνομιλίες για το Ουκρανικό παραμένουν ασαφείς. Πρακτικά, η πρόοδος συνίσταται κυρίως στο γεγονός ότι υπάρχει πλέον προθυμία για απευθείας διάλογο, έπειτα από μήνες παγερής σιωπής. Ο Τραμπ επιδιώκει να παρουσιαστεί ως ο ηγέτης που «φέρνει ειρήνη εκεί όπου οι άλλοι απέτυχαν», ενώ ο Πούτιν φαίνεται διατεθειμένος να δοκιμάσει τη νέα αμερικανική προσέγγιση, εν μέσω ενός πολέμου που φθείρει και τις δύο πλευρές.
Ταυτόχρονα, η ουκρανική πλευρά, δια του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προετοιμάζεται για τη συνάντηση με τον Τραμπ στην Ουάσιγκτον, όπου θα τεθεί επί τάπητος το αίτημα για όπλα μακράς εμβέλειας — όπως οι πύραυλοι Tomahawk — και οι όροι συμμετοχής της Ουκρανίας σε μια πιθανή ειρηνευτική διαδικασία.
Η στάση της Ευρώπης: στήριξη με επιφυλάξεις
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και χαιρετίζει κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης, κρατά σαφή θέση: καμία ειρήνη χωρίς την Ουκρανία στο τραπέζι. Οι ευρωπαίοι ηγέτες επιμένουν πως οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να παραβλέπει τη διεθνή νομιμότητα και τα σύνορα της χώρας.
Παράλληλα, συζητείται η αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, ενώ προωθούνται νέες πρωτοβουλίες για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.
Η Ουγγαρία, από την πλευρά της, διατηρεί τον γνωστό ρόλο του “αιρετικού” εντός ΕΕ, προωθώντας μια πιο «διαλλακτική» προσέγγιση έναντι της Μόσχας.
Πιθανότητες συμβιβασμού: ένα παράθυρο ή μια ψευδαίσθηση;
Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι ο Τραμπ και ο Πούτιν μοιράζονται μια προσωπική χημεία που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης. Και οι δύο βλέπουν τον εαυτό τους ως «ισχυρούς άνδρες» που προτιμούν τις απευθείας διαπραγματεύσεις από τη γραφειοκρατική διπλωματία.
Η πιθανότητα να έχουν ήδη συμφωνήσει σε έναν ευρύτερο οδικό χάρτη δεν μπορεί να αποκλειστεί — ιδίως αν συνυπολογίσουμε την επιτυχία του Τραμπ στην προώθηση της εκεχειρίας στη Γάζα και την άνεση του όταν απειλεί ευθέως το Μαδούρο. Αυτές οι επιτυχίες του δίνουν ένα αίσθημα αυτοπεποίθησης ότι μπορεί να επιτύχει και στο ουκρανικό πεδίο.
Ωστόσο, η “άνεση” του Τραμπ δεν σημαίνει ότι το έργο θα είναι εύκολο. Η Ουκρανία δεν είναι Γάζα ή Βενεζουέλα. Εδώ, τα διακυβεύματα αγγίζουν τη διεθνή τάξη, την ασφάλεια της Ευρώπης και τη σχέση ΝΑΤΟ-Ρωσίας.
Οποιοσδήποτε συμβιβασμός που αφήνει τη Ρωσία με κερδισμένα εδάφη θα αντιμετωπιστεί με σφοδρές αντιδράσεις — τόσο στο Κίεβο όσο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η διπλωματική φόρμουλα Τραμπ
Ο Τραμπ φαίνεται να υιοθετεί μια “συναλλακτική” διπλωματία:
- πρώτα μια γρήγορη συμφωνία που θα σταματήσει τον πόλεμο,
- έπειτα μια σειρά “συμφωνιών ανταλλαγής” — π.χ. περιορισμός κυρώσεων έναντι δεσμεύσεων ασφαλείας.
Η ίδια λογική φάνηκε στη Γάζα, όπου πίεσε και τις δύο πλευρές για μια προσωρινή εκεχειρία χωρίς να ασχοληθεί με το βάθος των πολιτικών αιτιών. Το ίδιο μοτίβο μπορεί να ακολουθήσει και στο ουκρανικό μέτωπο: μια «συμφωνία για να σταματήσει το αίμα», χωρίς να λύσει οριστικά το πρόβλημα.
Η Βουδαπέστη ίσως εξελιχθεί σε ιστορικό σημείο καμπής ή σε ακόμη ένα ημιτελές κεφάλαιο της παγκόσμιας διπλωματίας.
Αν ο Τραμπ καταφέρει να διαμορφώσει ένα πλαίσιο ειρήνης που δεν θα θεωρηθεί «παράδοση» από την Ουκρανία ούτε «ήττα» από τη Ρωσία, θα γράψει ιστορία.
Αν όμως η συνάντηση αποδειχθεί μόνο επικοινωνιακό τέχνασμα, τότε το μέτωπο στην Ανατολική Ευρώπη θα συνεχίσει να αιμορραγεί — με ή χωρίς χαμόγελα μπροστά στις κάμερες.
