Ζούμε σε μια εποχή βαθιάς αβεβαιότητας. Γεωπολιτικές εντάσεις, πόλεμοι στα σύνορα της ηπείρου μας, οικονομικές πιέσεις, κοινωνική κόπωση και μια διάχυτη δυσπιστία προς τους θεσμούς συνθέτουν ένα περιβάλλον ασταθές και επικίνδυνο. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, μία αλήθεια πρέπει να ειπωθεί καθαρά: χρειαζόμαστε μια ισχυρή, ενωμένη Ευρώπη περισσότερο από ποτέ.
Η ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν είναι ένα γραφειοκρατικό κατασκεύασμα ούτε μια τεχνοκρατική σύμβαση. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά και πολιτικά επιτεύγματα της ανθρωπότητας. Μετά τον όλεθρο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, λαοί που αλληλοεξοντώθηκαν επί αιώνες τόλμησαν το αδιανόητο: να πουν «ποτέ ξανά πόλεμος» και να το εννοήσουν. Οι ηγέτες εκείνης της γενιάς δεν επένδυσαν στον φόβο ή στο μίσος, αλλά στη συνεργασία – ξεκινώντας από την Ένωση Άνθρακα και Χάλυβα και φτάνοντας, βήμα βήμα, στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το αποτέλεσμα; Ειρήνη, ευημερία, κοινωνικό κράτος, δικαιώματα, κινητικότητα, ευκαιρίες. Οι πολίτες της Ευρώπης έζησαν δεκαετίες πρωτοφανούς σταθερότητας. Δημιουργήθηκαν ισχυρά κοινωνικά συστήματα, μηχανισμοί αλληλεγγύης, χρηματοδοτικά εργαλεία που στήριξαν κράτη, περιφέρειες, αγρότες, νέους, επιστήμονες, μικρές επιχειρήσεις. Σχεδόν όλοι έχουμε ωφεληθεί άμεσα ή έμμεσα από αυτή τη συλλογική προσπάθεια.
Και όμως, γκρινιάζαμε. Συχνά δικαιολογημένα, συχνά υπερβολικά. Για χρόνια, αυτή η γκρίνια δεν απειλούσε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Σήμερα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας, η διαρκής απαξίωση, η εύκολη ισοπέδωση και η καλλιέργεια αγανάκτησης γίνονται επικίνδυνα εργαλεία. Εργαλεία που αξιοποιούνται από όσους επιθυμούν μια αδύναμη, διαιρεμένη Ευρώπη.
Ο εθνικιστικός λαϊκισμός καραδοκεί. Υπόσχεται εύκολες λύσεις, επιστροφή σε ένα ένδοξο παρελθόν που στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ποτέ. Αν επικρατήσει, η συνέπεια δεν θα είναι περισσότερη αξιοπρέπεια ή ελευθερία, αλλά φτώχεια, ανασφάλεια και συγκρούσεις. Όλα όσα σήμερα θεωρούμε δεδομένα – η δημοκρατία, η κοινωνική πρόνοια, η ειρήνη – δεν είναι αυτονόητα. Είναι κατακτήσεις που μπορούν να χαθούν.
Αντί, λοιπόν, να γκρινιάζουμε επειδή θέλουμε πάντα «λίγο παραπάνω», οφείλουμε να αναρωτηθούμε τι θα συμβεί αν χάσουμε αυτά που ήδη έχουμε. Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι η οπισθοδρόμηση είναι πάντα ευκολότερη από την πρόοδο.
Η Ευρώπη χρειάζεται σήμερα αφύπνιση. Από τους πολιτικούς, που οφείλουν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Και από τους λαούς, που πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι η ενότητα δεν είναι δεδομένη, αλλά επιλογή. Μια επιλογή που απαιτεί δουλειά, υπευθυνότητα, αλληλεγγύη και θάρρος.
Το χρέος μας είναι σαφές:
να διαφυλάξουμε όσα έχτισαν οι προηγούμενες γενιές,
να διορθώσουμε όσα δεν λειτούργησαν σωστά,
και πάνω απ’ όλα να αγωνιστούμε για μια Ευρώπη ενωμένη, δημοκρατική και ειρηνική.
Γιατί η Ευρώπη δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός χώρος. Είναι μια ιδέα. Και οι ιδέες επιβιώνουν μόνο όταν υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να τις υπερασπιστούν.
