Η αιφνίδια αποχώρηση του επικεφαλής του SOUTHCOM, η κλιμάκωση στην Καραϊβική και η βράβευση της Μαρία Κορίνα Ματσάδο αναδεικνύουν έναν σύνθετο γεωπολιτικό πίνακα, όπου τα γεγονότα, οι φήμες και η “ήπια ισχύς” συνδέονται επικίνδυνα.
Μια “παραίτηση ρουτίνας” που δεν μοιάζει με ρουτίνα
Η ανακοίνωση της παραίτησης του ναυάρχου Άλβιν Χόλσεϊ, επικεφαλής του U.S. Southern Command (SOUTHCOM), προκάλεσε αίσθηση στους αμυντικούς κύκλους της Ουάσιγκτον. Επισήμως, πρόκειται για συνταξιοδότηση στο τέλος του 2025. Ανεπισήμως, ωστόσο, η χρονική στιγμή, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βενεζουέλα, δημιουργεί ερωτήματα.
Ο Χόλσεϊ, υπεύθυνος για την εποπτεία των επιχειρήσεων των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική, φέρεται να διαφώνησε με την πολιτική ηγεσία του Πενταγώνου όσον αφορά τις πρόσφατες θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά “σκαφών διακίνησης ναρκωτικών” κοντά στις ακτές της Βενεζουέλας. Οι επιθέσεις αυτές, που είχαν ως αποτέλεσμα ανθρώπινες απώλειες, προκάλεσαν ανησυχία για πιθανή παράκαμψη διεθνών κανόνων εμπλοκής και για το κατά πόσο υποκρύπτουν μια προοδευτική κλιμάκωση απέναντι στο καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο.
Η σκιά της Βενεζουέλας και η “επιχείρηση νομιμοποίησης”
Οι πληροφορίες που διακινούνται σε διεθνή ΜΜΕ και think tanks – χωρίς να επιβεβαιώνονται επίσημα – κάνουν λόγο για έντονη πίεση από την κυβέρνηση Τραμπ προς τη στρατιωτική ηγεσία, προκειμένου να “αντιμετωπιστεί επιθετικά” η βενεζουελική κυβέρνηση. Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει τις ενέργειες αυτές ως αντιναρκωτικές επιχειρήσεις. Όμως, σε διπλωματικό επίπεδο, ερμηνεύονται από πολλούς ως μέθοδος δοκιμής ορίων, ένα “τεστ” για το πώς θα αντιδράσει η Βενεζουέλα και ποια θα είναι η στάση συμμάχων όπως η Ρωσία ή η Κίνα.
Η αποχώρηση του Χόλσεϊ, αν και δεν συνοδεύτηκε από δημόσια δήλωση διαφωνίας, ερμηνεύεται ως ένδειξη εσωτερικών αντιστάσεων εντός του αμερικανικού στρατού απέναντι σε ενδεχόμενη στρατιωτικοποίηση της περιοχής. Είναι επίσης πιθανό να συνδέεται με τις αλλαγές ισορροπιών στο Πεντάγωνο, όπου νέοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι η Λατινική Αμερική μπορεί να αποτελέσει το νέο “μέτωπο προβολής ισχύος” των ΗΠΑ μετά την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.
Η “ήπια ισχύς” του Νόμπελ Ειρήνης
Σχεδόν ταυτόχρονα, η απονομή του Νόμπελ Ειρήνης στη Μαρία Κορίνα Ματσάδο – ηγέτιδα της βενεζουελικής αντιπολίτευσης – έρχεται να προσθέσει μια νέα διάσταση. Επισήμως, η βράβευση αναγνωρίζει “την ακούραστη προσπάθειά της για ειρηνική μετάβαση στη δημοκρατία”. Όμως, η συγκυρία δεν μπορεί να αγνοηθεί:
ενώ η Ουάσιγκτον αυξάνει την πίεση στον Μαδούρο μέσω στρατιωτικών και οικονομικών κινήσεων, η διεθνής κοινότητα – ή τουλάχιστον η δυτική της πτέρυγα – απονέμει ηθική νομιμοποίηση στην πιο γνωστή φωνή της αντιπολίτευσης.
Πολλοί αναλυτές βλέπουν τη βράβευση ως εργαλείο “ήπιας ισχύος”, μια προσπάθεια να επιταχυνθεί η πολιτική φθορά του καθεστώτος χωρίς ανοιχτή επέμβαση. Η επιτροπή του Νόμπελ, αν και τυπικά ανεξάρτητη, δεν λειτουργεί σε πολιτικό κενό· το μήνυμά της εντάσσεται αντικειμενικά σε ένα πλαίσιο όπου η Βενεζουέλα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Προς ένα νέο “Καραϊβικό επεισόδιο”;
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η Ουάσιγκτον θα επιχειρήσει να μετατρέψει την πολιτική πίεση σε στρατιωτικό τετελεσμένο. Οι πιθανότητες ευρείας εμπλοκής παραμένουν χαμηλές — μια στρατιωτική επιχείρηση κατά του Καράκας θα προκαλούσε διεθνή αναταραχή, πιθανόν αντιδράσεις από Ρωσία, Κίνα και Κούβα.
Ωστόσο, τα μικρότερης κλίμακας επεισόδια – από αεροναυτικές επιθέσεις έως “ανώνυμες” επιχειρήσεις πληροφοριών – θεωρούνται όλο και πιο πιθανά.
Η παραίτηση του Χόλσεϊ, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί περισσότερο ως σήμα εσωτερικής αστάθειας στο αμερικανικό στρατιωτικό επιτελείο παρά ως απλή αλλαγή φρουράς. Αν οι πληροφορίες περί διαφωνιών είναι ακριβείς, ίσως να βλέπουμε την αρχή μιας νέας φάσης όπου το Πεντάγωνο θα λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο πολιτικής πίεσης παρά ως φορέας αμυντικής στρατηγικής.
Ένα επικίνδυνο τρίπτυχο: στρατός, πολιτική και συμβολισμός
Η σύμπτωση των γεγονότων – η αποχώρηση ενός ναυάρχου, οι επιχειρήσεις στην Καραϊβική και η απονομή του Νόμπελ – δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ακόμη κι αν δεν συνδέονται απευθείας, συνθέτουν ένα τρίπτυχο επιρροής: στρατιωτική πίεση, πολιτική εργαλειοποίηση και συμβολική νομιμοποίηση.
Η Βενεζουέλα παραμένει για τις ΗΠΑ μια “χαμένη μάχη” του 21ου αιώνα, ένα καθεστώς που επιβίωσε όλων των κυρώσεων και των διπλωματικών απομονώσεων. Το αν η Ουάσιγκτον θα επιλέξει τώρα τη “γρήγορη λύση” μέσω στρατιωτικών μέσων ή τη “μακρά πίεση” μέσω θεσμών και συμβόλων, μένει να φανεί.
Για την ώρα, η σιωπή του ναυάρχου Χόλσεϊ ίσως λέει περισσότερα απ’ όσα επιτρέπεται να ειπωθούν δημοσίως.
