Ανησυχία στην ΕΕ για το σκάνδαλο διαφθοράς στην Ουκρανία
Γιατί η ευρωπαϊκή πολιτική δεν μπορεί να βασίζεται στη λογική του «κάνουμε τα στραβά μάτια»
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα από τα πιο περίπλοκα διλήμματα της σύγχρονης ιστορίας της: πώς να στηρίζει χώρες στρατηγικής σημασίας —όπως η Ουκρανία— την ώρα που σκάνδαλα διαφθοράς εκθέτουν όχι μόνο τις τοπικές κυβερνήσεις, αλλά και την αξιοπιστία της ίδιας της Ευρώπης.
Τα πρόσφατα περιστατικά διαφθοράς στην Ουκρανία, που αφορούν πολλά εκατομμύρια και αγγίζουν υψηλά κλιμάκια διοίκησης, δεν είναι «μια ακόμη αστοχία» ή ένα προβλέψιμο πρόβλημα μιας χώρας σε πόλεμο. Είναι μια βαθιά πληγή που αποκαλύπτει ότι οι αδυναμίες της Ουκρανίας δεν είναι μόνο στρατιωτικές ή οικονομικές — είναι θεσμικές. Και όταν οι θεσμοί νοσούν, τότε και οι πολιτικές συμμαχίες που οικοδομούνται πάνω τους αρχίζουν να τρίζουν επικίνδυνα.
Πόσο μπορεί να αντέξει η ΕΕ να επενδύει πολιτικά, δημοσιονομικά και γεωπολιτικά σε κυβερνήσεις που παραμένουν ανοιχτές σε τέτοια φαινόμενα;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει την Ουκρανία. Το κάνει από στρατηγική ανάγκη, από γεωπολιτική επιλογή. Ωστόσο, η υποστήριξη αυτή δεν μπορεί να μετατρέπεται σε «λευκή επιταγή» για πολιτικά συστήματα που δεν έχουν καταφέρει ακόμη να αποτινάξουν τις παθογένειες δεκαετιών.
Η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα εσωτερικό πρόβλημα της Ουκρανίας. Είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα — γιατί κάθε ευρώ, κάθε πολιτική απόφαση και κάθε διπλωματικό ρίσκο που αναλαμβάνει η ΕΕ στηρίζεται στην υπόθεση πως η χώρα που στηρίζει μπορεί να ανταποκριθεί στις ευρωπαϊκές αξίες διαφάνειας και λογοδοσίας.
Όταν όμως σκάει ένα σκάνδαλο μετά το άλλο, το μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κοινωνίες είναι σαφές:
«Σας ζητάμε να στηρίξετε μια χώρα που δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από τη βαθιά θεσμική της σήψη».
Και αυτό δεν είναι εύκολα αποδεκτό.
Η μεγάλη αντίφαση της ΕΕ
Η ΕΕ βρίσκεται σε μια εξαιρετικά λεπτή θέση.
Από τη μία, δεν μπορεί να αφήσει την Ουκρανία να καταρρεύσει.
Από την άλλη, δεν μπορεί να εμφανίζεται ως ένας θεσμός που «κάνει τα στραβά μάτια» στη διαφθορά όταν την ίδια στιγμή απαιτεί από τα κράτη-μέλη της συνεχείς μεταρρυθμίσεις, δημοσιονομική πειθαρχία και θεσμική ακεραιότητα.
Αυτή η αντίφαση υπονομεύει την ηθική υπεροχή της Ευρώπης. Και η ηθική υπεροχή δεν είναι πολυτέλεια — είναι βασικό εργαλείο ισχύος.
Χωρίς αυτήν, η Ευρώπη μετατρέπεται σε έναν ακόμη διεθνή παίκτη που απλώς εξυπηρετεί συμφέροντα, αδιαφορώντας για τις αξίες που υποτίθεται πως πρεσβεύει.
Η Ευρώπη πρέπει να θέσει ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές
Πολλοί υποστηρίζουν ότι η ΕΕ δεν μπορεί να «κουνάει το δάχτυλο» σε μια χώρα που πολεμάει για την επιβίωσή της.
Αλλά το επιχείρημα αυτό είναι κοντόφθαλμο.
Αν η Ευρώπη δεν απαιτήσει τώρα ριζικές μεταρρυθμίσεις, μετά τον πόλεμο η διαφθορά θα επανέλθει ισχυρότερη, θα διαβρώσει τα σχέδια ανοικοδόμησης, θα σπαταλήσει τεράστιους ευρωπαϊκούς πόρους και θα υπονομεύσει τη μελλοντική ένταξη της Ουκρανίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Δεν υπάρχει λάθος timing για διαφάνεια.
Υπάρχει μόνο λάθος πολιτική βούληση.
Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν η ΕΕ πρέπει να στηρίζει την Ουκρανία. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς.
Και η απάντηση δεν μπορεί να είναι «με κλειστά τα μάτια».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να συνεχίσει τη στήριξη, αλλά ταυτόχρονα επιβάλλεται να απαιτήσει με πιο ξεκάθαρο, πιο σκληρό και πιο αποφασιστικό τρόπο θεσμική κάθαρση και πραγματικές μεταρρυθμίσεις.
Γιατί εάν οι γεωπολιτικές ισορροπίες είναι ευαίσθητες, τότε δεν είναι σωστό να τις στηρίζουμε πάνω σε πολιτικά συστήματα που δεν έχουν ακόμη χτίσει την αξιοπιστία που απαιτείται.
