Γράφει ο Κώστας Πορτοκάλης
Για πολλά χρόνια η Ευρώπη πίστεψε ότι η πράσινη μετάβαση θα αποτελούσε το μεγάλο στρατηγικό της πλεονέκτημα. Επένδυσε στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην περιβαλλοντική πολιτική και στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης που θα μείωνε την εξάρτησή της από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Ήταν ίσως η πρώτη φορά μετά από δεκαετίες που η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούσε να αποκτήσει πραγματική γεωοικονομική αυτονομία.
Αν η Ευρώπη κατάφερνε να παράγει φθηνή και καθαρή ενέργεια μέσω ανεμογεννητριών, φωτοβολταϊκών και νέων τεχνολογιών αποθήκευσης, τότε θα άλλαζε ριζικά τις παγκόσμιες ισορροπίες. Θα εξαρτιόταν λιγότερο από τη Ρωσία, λιγότερο από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες και λιγότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα της στρατηγικής ενέργειας.
Όμως τα τελευταία χρόνια το τοπίο άλλαξε δραματικά.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, η εκτίναξη του κόστους παραγωγής και η παγκόσμια γεωπολιτική αστάθεια αποδυνάμωσαν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενίσχυσαν τη θέση τους μέσω της τεχνολογικής κυριαρχίας και της ενεργειακής ισχύος, ενώ η Κίνα κυριάρχησε σε κρίσιμες αλυσίδες παραγωγής, από τα φωτοβολταϊκά μέχρι τις μπαταρίες και τις σπάνιες γαίες.
Η νέα μάχη δεν αφορά μόνο την ενέργεια. Αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, τα δεδομένα, τα chips, τις ψηφιακές υποδομές και τον έλεγχο της τεχνολογικής εξέλιξης.
Και εδώ γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: έχει αντιληφθεί η Ευρώπη ότι κινδυνεύει να μείνει πίσω;
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται πως αρχίζουν να το κατανοούν. Οι συζητήσεις για «στρατηγική αυτονομία», για κοινή αμυντική πολιτική και για ευρωπαϊκή τεχνολογική κυριαρχία δείχνουν ότι υπάρχει ανησυχία. Ωστόσο, η Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται αργά, διχασμένα και συχνά χωρίς ενιαίο στρατηγικό σχέδιο.
Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο οικονομικός. Είναι υπαρξιακός.
Αν η Ευρώπη χάσει την τεχνολογική και ενεργειακή της ανταγωνιστικότητα, τότε κινδυνεύει να μετατραπεί από παγκόσμια δύναμη σε χώρο κατανάλωσης τεχνολογιών και αποφάσεων που θα λαμβάνονται αλλού: στην Ουάσινγκτον ή στο Πεκίνο.
Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως:
- κοινή βιομηχανική στρατηγική,
- μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη,
- ενεργειακή αυτάρκεια,
- στρατηγική άμυνα,
- και κυρίως πολιτική ενότητα.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος αλλάζει.
Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα προλάβει να αλλάξει μαζί του.
