Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η στάση πολλών κρατών και διεθνών οργανισμών. Οι αντιδράσεις των περισσοτέρων κρατών περιορίστηκαν σε γενικόλογες εκκλήσεις για «ψυχραιμία» και «σεβασμό των θεσμών», χωρίς ουσιαστική καταδίκη των μεθόδων που ακολουθήθηκαν. Ακόμα και οι καταδίκες από κάποια κράτη όπως αυτή της Κίνας και της Ρωσίας μοιάζουν να εκφέρονται για να κατευνάσουν το κοινό αίσθημα στις χώρες τους
Η είδηση της σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Αντιθέτως, αποτέλεσε το τελευταίο επεισόδιο σε μια μακρά αλυσίδα πολιτικών πιέσεων, οικονομικών κυρώσεων και γεωπολιτικών παρεμβάσεων που εδώ και χρόνια μετατρέπουν τη Βενεζουέλα σε πεδίο αντιπαράθεσης των μεγάλων δυνάμεων.
Ένα σύντομο ιστορικό της κρίσης
Από την εποχή του Ούγο Τσάβες, η Βενεζουέλα ακολούθησε μια πολιτική εθνικοποίησης των ενεργειακών της πόρων και σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μετά τον θάνατό του το 2013, ο Μαδούρο κληρονόμησε μια οικονομία εξαρτημένη από το πετρέλαιο και μια κοινωνία ήδη πολωμένη. Οι αλλεπάλληλες κυρώσεις, η αναγνώριση παράλληλων κυβερνητικών σχημάτων και οι απόπειρες διεθνούς απομόνωσης όξυναν περαιτέρω την κρίση, οδηγώντας σε βαθιά οικονομική και ανθρωπιστική ύφεση.
Η σύλληψη ενός εν ενεργεία προέδρου —χωρίς σαφή διεθνή νομιμοποίηση και με διαδικασίες που περισσότερο θυμίζουν πολιτική εκκαθάριση παρά απόδοση δικαιοσύνης— εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο το Διεθνές Δίκαιο εξακολουθεί να εφαρμόζεται ισότιμα ή λειτουργεί επιλεκτικά.
Η πρόσβαση στα ενεργειακά αποθέματα
Πίσω από τη ρητορική περί «δημοκρατίας» και «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», διαφαίνεται ένας παλιός και γνώριμος στόχος: τα τεράστια αποθέματα ορυκτών καυσίμων της Βενεζουέλας, από τα μεγαλύτερα παγκοσμίως. Με την αποδυνάμωση ή απομάκρυνση της σημερινής πολιτικής ηγεσίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε στρατηγικής σημασίας ενεργειακές πηγές, σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια επανακαθορίζεται.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Βενεζουέλα χρειάζεται πολιτική αλλαγή —αυτό αφορά πρωτίστως τον λαό της— αλλά αν αυτή η αλλαγή μπορεί να επιβάλλεται απ’ έξω, με μέσα που καταστρατηγούν την κρατική κυριαρχία και το διεθνές νομικό πλαίσιο.
Η χλιαρή αντίδραση της διεθνούς κοινότητας
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η στάση πολλών κρατών και διεθνών οργανισμών. Οι αντιδράσεις των περισσοτέρων κρατών περιορίστηκαν σε γενικόλογες εκκλήσεις για «ψυχραιμία» και «σεβασμό των θεσμών», χωρίς ουσιαστική καταδίκη των μεθόδων που ακολουθήθηκαν. Ακόμα και οι καταδίκες από κάποια κράτη όπως αυτή της Κίνας και της Ρωσίας μοιάζουν να εκφέρονται για να κατευνάσουν το γενικό αίσθημα στις χώρες τους. Η σιωπή αυτή λειτουργεί ως έμμεση νομιμοποίηση μιας πρακτικής που, αν εφαρμοζόταν σε άλλη γεωπολιτική συγκυρία ή σε σύμμαχο της Δύσης, θα προκαλούσε παγκόσμια κατακραυγή.
Ένα επικίνδυνο προηγούμενο
Η υπόθεση Μαδούρο δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα. Αφορά το αν το Διεθνές Δίκαιο παραμένει ένα κοινά αποδεκτό σύστημα κανόνων ή αν μετατρέπεται σε εργαλείο των ισχυρών. Όταν η σύλληψη ενός προέδρου γίνεται «με συνοπτικές διαδικασίες», τότε αυτό που μπαίνει στο χρονοντούλαπο δεν είναι μόνο ένα πρόσωπο, αλλά η ίδια η έννοια της διεθνούς νομιμότητας.
