Η ψυχρή ειρήνη: Ο νέος ρεαλισμός στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας
Η επικείμενη συνάντηση μεταξύ του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, και του Κινέζου προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, στη σύνοδο APEC στη Νότια Κορέα, έρχεται σε μια στιγμή που το ρήγμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου μοιάζει περισσότερο με χάσμα παρά με διαφωνία.
Η ελπίδα για αποκλιμάκωση υπάρχει — αλλά είναι εύθραυστη, σχεδόν συμβολική. Και ίσως αυτό από μόνο του να είναι ήδη ένα επίτευγμα.
Η σχέση δύο κόσμων
Οι σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας, από την εποχή Τραμπ Ι έως σήμερα, πέρασαν από όλα τα στάδια: θαυμασμό, καχυποψία, και τελικά συστηματική αντιπαλότητα.
Ο Τραμπ προώθησε το δόγμα της «ανασυγκρότησης της αμερικανικής ισχύος» μέσα από εμπορικούς δασμούς και τεχνολογικούς περιορισμούς. Ο Σι απάντησε με στρατηγική αντοχή, οικοδομώντας την εικόνα μιας Κίνας που δεν εκβιάζεται.
Σήμερα, η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο εμπόριο.
Η τεχνητή νοημοσύνη, οι σπάνιες γαίες, η ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού και η γεωπολιτική σκιά της Ταϊβάν καθιστούν τη σχέση αυτή ζήτημα παγκόσμιας ισορροπίας.
Το σκηνικό πριν τη σύνοδο
Οι πρόσφατες κινήσεις του Πεκίνου — περιορισμοί στις εξαγωγές κρίσιμων μετάλλων, επιθετική ρητορική για την Ταϊβάν, και επιδείξεις ισχύος στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας — δείχνουν ότι η Κίνα δεν προσεγγίζει τη σύνοδο από θέση άμυνας, αλλά αποφασισμένη να ορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Από την άλλη, ο Τραμπ, με το βλέμμα στραμμένο στο εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο, χρειάζεται να δείξει ότι «η Αμερική δεν υποχωρεί».
Έτσι, οι προσδοκίες για ουσιαστική πρόοδο είναι περιορισμένες — όμως το ίδιο το γεγονός ότι οι δύο ηγέτες θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι έχει αξία.
Τα τρία σενάρια
- Το ήπιο σενάριο: μια «συμβολική» συμφωνία για επανέναρξη τεχνικών συνομιλιών και περιορισμό των δασμών σε ορισμένους τομείς. Η παγκόσμια αγορά θα το υποδεχθεί θετικά, αλλά χωρίς να αλλάξει κάτι θεμελιώδες.
- Το θετικό σενάριο: ουσιαστικά βήματα για το εμπόριο ή τη συνεργασία σε συγκεκριμένες τεχνολογίες. Σπάνιο, αλλά όχι απίθανο. Θα απαιτούσε αμοιβαίες υποχωρήσεις που καμία πλευρά δεν δείχνει πρόθυμη να κάνει.
- Το σκοτεινό σενάριο: αποτυχία της συνάντησης, νέα κλιμάκωση, και συνέχιση του «ψυχρού πολέμου» μεταξύ δύο οικονομικών γιγάντων που δεν μπορούν — ή δεν θέλουν — να συνυπάρξουν ισότιμα.
Η ουσία πίσω από τα χαμόγελα
Η διπλωματία είναι συχνά θέατρο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως είναι ανούσια.
Ακόμη και μια τυπική συνάντηση Σι–Τραμπ μπορεί να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης, να επιτρέψει τη συνέχιση του διαλόγου και να δώσει στις δύο υπερδυνάμεις χώρο να ανασυνταχθούν.
Το αν θα υπάρξει ουσία πίσω από τα χαμόγελα, όμως, θα εξαρτηθεί από το αν ο Τραμπ μπορεί να δει την Κίνα όχι μόνο ως απειλή, αλλά και ως αναπόφευκτο συνομιλητή· και αν ο Σι μπορεί να κατανοήσει ότι η ισχύς χωρίς εμπιστοσύνη οδηγεί μόνο σε απομόνωση.
Η σύνοδος δεν θα φέρει θαύματα. Όμως η ίδια η συνάντηση είναι μια υπενθύμιση πως, ακόμα και στον κόσμο των μεγάλων δυνάμεων, η διπλωματία παραμένει το τελευταίο ανάχωμα πριν την κρίση.
Αν οι δύο ηγέτες καταφέρουν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, ίσως η ιστορία το θυμάται όχι ως ρήξη — αλλά ως παύση πριν από μια νέα ισορροπία.
